Skip to content
Грција воведува необичен демографски експеримент на Кастелоризо: секое домаќинство што постојано живее на островот ќе добива по 5.000 евра годишно, а сумата ќе се зголемува за дополнителни 1.000 евра за секое малолетно дете. Истото право ќе можат да го стекнат и луѓе што допрва ќе се преселат таму, но само ако докажат најмалку една цела година престој.
Мерката во неделата ја најави грчкиот премиер Киријакос Мицотакис за време на посетата на Кастелоризо, еден од најоддалечените грчки острови, со намера државата да го задржи сегашното население и да привлече нови постојани жители.
Помошта од 5.000 евра ќе биде ослободена од данок и нема да може да биде предмет на присилна наплата. За домаќинствата што веќе постојано живеат на островот првата исплата е најавена за почетокот на 2027 година. Оние што допрва ќе се преселат ќе можат да почнат да ја добиваат од 2028 година, по исполнувањето на условот за една година постојан престој. Деталните критериуми допрва треба да ги утврдат грчките власти.
Пресметката покажува дека вредноста на мерката значително зависи од големината на семејството. Самец би добивал 5.000 евра годишно, односно целата сума би се однесувала на еден жител. Кај брачен пар тоа би биле 2.500 евра по лице. Семејство со двајца родители и едно малолетно дете би добивало 6.000 евра или 2.000 евра по член, а семејство со две деца 7.000 евра годишно, односно 1.750 евра по член.
Но, грчкиот план не се сведува само на тоа државата да им исплати пари на луѓето за да останат на островот.
За вработените во јавните служби, армијата и безбедносните структури што работат на Кастелоризо е најавен посебен постојан годишен додаток од 5.000 евра. Паралелно се планира уште една субвенционирана траектна линија неделно на релацијата Пиреја – Родос – Кастелоризо, модернизација на пристаништето и аеродромот, нови постројки за десалинизација, како и обновување стари куќи во кои бесплатно би се сместувале лекари, наставници и други јавни службеници. На островот веќе важат и посебни даночни олеснувања, вклучително и 30 отсто понизок ДДВ и нулта стапка за данокот на недвижности ЕНФИА.
Токму тука е и суштинската разлика меѓу обичен паричен надомест и демографска политика. Пет илјади евра можат да бидат мотив некој да размисли за преселба, но трајниот живот на изолиран остров зависи и од тоа дали има лекар, училиште, работа, домување и редовна врска со поголемите центри.
Темата е особено интересна и за Македонија. Пописот од 2021 година покажа дека од вкупно 1.781 населено место во земјата, 205 веќе немале ниту еден жител. Уште 684 населени места имале помалку од 100 жители, а во 218 живееле помалку од десет луѓе. Во 381 населено место имало десет или помалку домаќинства.
Македонија има програми за финансиска поддршка на земјоделството и руралниот развој, вклучително и поддршка за млади земјоделци, инвестиции и дополнителни директни плаќања. Во водичот за 2026 година, на пример, младите земјоделци можат да добијат дополнителни 10 отсто над основната мерка, додека посебната мерка 112 е наменета за помош на млади лица што започнуваат земјоделска дејност.
Сепак, јавно објавените македонски програми за 2026 година се претежно врзани за земјоделска активност, инвестиции или рурален бизнис, а не за општ годишен надомест што едно домаќинство би го добивало само затоа што трајно живее или се преселило во населено место што се празни.
Токму затоа грчкиот модел на Кастелоризо отвора пошироко прашање и за Македонија: дали државата би можела да го забави исчезнувањето на малите населени места доколку финансиското поттикнување за живот во нив се комбинира со домување, лекар, училиште, транспорт и можност за работа?
За Кастелоризо конечниот одговор допрва ќе се види. Министерството треба да ги објави деталните услови за новата програма, а првите исплати за сегашните жители се очекуваат на почетокот на 2027 година.
