Од „звучен топ“ до гонење за „дезинформации“: Обвинителството во Белград тврди дека оружје немало

Вишото јавно обвинителство во Белград тврди дека на големиот протест на 15 март 2025 година не бил употребен „звучен топ“, LRAD или друг сличен уред, а по повеќемесечната истрага најавува нов правец – идентификација и кривично гонење на лица за кои смета дека намерно ширеле „дезинформации“ за инцидентот.

Во анализата објавена во неделата, обвинителството оценува дека наглото разделување и бегство на демонстрантите по улицата Крал Милан било „панична верижна реакција“. Според оваа верзија, процесот започнал кога редарите активирале протокол за повлекување, ги соблекле елеците и почнале да се тргаат кон фасадите, по што движењето на толпата се проширило во два правци и траело околу 32 секунди. Обвинителството тврди и дека дел од снимките на кои се слуша необичен „хук“ биле дополнително обработени.

Но, ова објаснување не ги затвора сите дилеми. N1 наведува дека сведоштва, медиумски снимки и проверки на хронологијата укажуваат дека дел од редарите почнале да ги соблекуваат елеците откако веќе започнала паничната реакција. Истовремено, форензичката организација Earshot, по анализа на 19 видеа, 15 детални интервјуа и повеќе од 3.200 писмени сведоштва, заклучи дека е „многу веројатно“ демонстрантите да биле изложени на насочено акустично оружје. Тоа е независен експертски заклучок, но не и судски утврден факт.

Ниту меѓународните институции досега не утврдиле дека „звучен топ“ неспорно бил употребен. Специјалните известувачи на Обединетите нации во 2025 година побараа објаснување од Србија по информациите за можна употреба на неидентификувано акустично оружје и предупредија на прашања поврзани со слободата на собирање, изразување и заштитата на демонстрантите.

Европскиот суд за човекови права, пак, издаде привремена мерка со која од Србија побара да спречи употреба на звучни уреди за контрола на толпа во иднина. Судот притоа изрично нагласи дека со таа одлука не утврдува дали такво оружје навистина било употребено на 15 март.

Со најновиот став на обвинителството, случајот сега добива поинаква димензија: наместо постапка против евентуалната употреба на недозволено средство, обвинителството најавува постапување против оние за кои смета дека свесно создавале и ширеле лажни информации. Токму тој пресврт веројатно ќе ја продолжи расправата за довербата во истрагата, границите на јавната дебата и односот на институциите кон медиумите и критичарите.