Skip to content
Од фризерски услуги и кафе во кафуле, до облека, техника, мебел и градежни материјали, потрошувачите во Хрватска од 1 октомври ќе добијат нов начин веднаш да видат дали и колку се променила цената. Покрај актуелната цена, трговците и давателите на услуги ќе мора да прикажуваат и дополнителна, таканаречена „сидрена“ цена, која за најголемиот дел од новоопфатените производи и услуги ќе биде онаа што важела на 10 септември 2026 година.
Хрватското Министерство за економија на 22 септември објави детални појаснувања за новите правила, кои се дел од мерките за поголема контрола и транспарентност на цените.
Практично, купувачот повеќе нема да мора да се потпира на сопственото сеќавање за тоа колку чинела одредена стока или услуга пред неколку недели. На истото место каде што е наведена сегашната цена ќе стои и референтната цена.
Ако, на пример, некоја услуга чинела 20 евра на 10 септември, а во меѓувреме поскапела на 24 евра, од 1 октомври потрошувачот ќе може директно да ја види разликата.
Обврската се проширува на производи кои досега не биле опфатени, како облека, обувки, техника, апарати за домаќинство, мебел и градежни материјали, но и на широк спектар услуги, меѓу кои угостителски, фризерски, занаетчиски, сервисни и телекомуникациски услуги.
Дополнителната цена мора да биде јасна, видлива и читлива и да стои на истото место каде што е прикажана актуелната цена. Кај ценовник за услуги, на пример, не е дозволено старите цени да бидат ставени во посебен документ што потрошувачот треба дополнително да го бара.
Постои, сепак, важен исклучок. За храната, пијалаците, козметиката, средствата за чистење, тоалетните производи и дел од производите за домаќинство кои веќе беа опфатени со претходните правила, референтната цена нема да биде онаа од 10 септември 2026 година. Кај нив и понатаму ќе се прикажува цената што важела на 2 мај 2025 година.
Министерството нагласува дека за тие производи нема да се воведува уште една дополнителна цена, односно нема истовремено да се прикажуваат референтни цени и од мај 2025 и од септември 2026 година.
Интересна ситуација ќе има кај производите на акција.
Кога важи попуст, обврската за новата дополнителна цена не ја укинува постојната обврска да се покаже и најниската цена во претходните 30 дена. Во таков случај, потрошувачот може пред себе да има три различни бројки: актуелната намалена цена, најниската цена во последните 30 дена и референтната „сидрена“ цена.
Ако производот или услугата на 10 септември биле на попуст, како референтна не се зема намалената цена, туку редовната цена што важела пред попустот.
Новите правила предвидуваат и исклучоци. Дополнителната цена, меѓу другото, нема да се применува на цените за сместување прикажани преку одредени сопствени резервациски системи и посреднички платформи, ниту на цени и погодности во програми за лојалност што им се достапни само на одредени групи корисници.
Ценовниците стануваат податоци што може автоматски да се споредуваат
Можеби уште позначајна промена од самата етикета во продавница е начинот на кој цените ќе мора да се објавуваат на интернет.
Трговците на мало и давателите на услуги кои имаат сопствена веб-страница ќе мора своите ценовници да ги објавуваат во CSV или XML формат. Станува збор за формати што можат автоматски да ги читаат компјутерски системи, без некој рачно да ги препишува цените од веб-страниците.
За трговците правилото предвидува ажуриран ценовник секој работен ден, најдоцна до 8 часот наутро. Давателите на услуги го ажурираат ценовникот при секоја промена на цените, најдоцна до 8 часот на денот кога промената стапува во сила.
Претходните ценовници мора да останат јавно достапни најмалку 30 дена.
Токму тука новата мерка добива димензија што оди подалеку од класично прикажување две цени на една етикета.
Самото Министерство наведува дека машински читливите податоци треба да овозможат автоматско собирање, анализа и споредување на цените преку надворешни веб-сервиси и апликации.
Тоа значи дека, технички, може да се создадат јавни пребарувачи кои ќе ја следат историјата на цената на еден производ, ќе споредуваат различни продавници или ќе сигнализираат кога одредена стока нагло поскапела.
Кај трговските синџири правилата одат и чекор подалеку. Ако компанијата има повеќе продавници, мора да објавува посебен ценовник за секоја локација, дури и кога асортиманот и цените се идентични. Посебна датотека е потребна и за интернет-продавницата.
На тој начин би можело да стане видливо не само кога некој производ поскапел, туку и дали истиот производ има различна цена во две продавници од истиот синџир.
Мерката сама по себе не забранува поскапување. Трговецот и понатаму може да ја промени цената. Разликата е во тоа што промената станува многу повидлива и полесно проверлива.
Хрватскиот министер за економија Анте Шушњар при претставувањето на мерките оцени дека потрошувачите на овој начин полесно ќе можат да утврдат кој ги менувал цените нагоре или надолу и врз основа на тоа да одлучат каде ќе купуваат.
Новите правила стапуваат во сила на 1 октомври 2026 година, а нивното спроведување ќе го контролираат пазарните инспектори и другите надлежни институции.
Во време кога цените може да се менуваат побрзо отколку што потрошувачите успеваат да ги запомнат, Хрватска практично создава дигитална трага на нивното движење. Од 1 октомври прашањето „колку чинеше ова пред неколку недели?“ за голем број производи и услуги веќе нема да зависи само од сеќавањето на купувачот.
