Skip to content
Соединетите Американски Држави го менуваат својот пристап кон Западен Балкан, нагласувајќи ја регионалната стабилност, економската и трговската соработка, безбедноста и постигнувањето конкретни резултати. „Ерата на надворешно наметнато градење држави е завршена“, изјави заменик-помошникот државен секретар Даниел Лотон во своето писмено сведочење пред Поткомитетот за Европа на Комитетот за надворешни работи на Претставничкиот дом, објави БГНЕС.
Сослушувањето беше посветено на политиката на САД и регионалните безбедносни предизвици во Западен Балкан.
Лотон се осврна на ставот на заменик-државниот секретар Кристофер Ландау, според кој Соединетите Американски Држави повеќе не нудат „неограничени средства за неодредени, неизвесни и нереални цели“. Наместо тоа, Вашингтон ги охрабрува локалните лидери да најдат локални решенија за локалните проблеми и да се фокусираат на прагматични иницијативи. Тој експлицитно нагласува дека промената во пристапот не значи повлекување на САД од регионот. Според него, Вашингтон продолжува активно да работи за постигнување резултати што ги задоволуваат американските интереси и им олеснуваат на локалните актери да ги пронајдат своите решенија.
Американската политика кон Западен Балкан, опишана од Лотон, се базира на три главни насоки: Одржување на стабилноста, унапредување на американските економски и трговски интереси и работа со партнерите против заканите. Лотон ја дефинира стабилноста како предуслов за постигнување на други американски цели. Во однос на економијата, тој посочува на потребата од раст предводен од приватниот сектор и инвестициска средина отворена за американскиот бизнис. Како трета насока, тој посочува на справување со заканите, вклучувајќи ги и транснационалните криминални организации од Балканот, за кои верува дека соработуваат директно со картели од Западната хемисфера кои претставуваат закана за САД. Вашингтон очекува европските партнери да преземат поголем дел од одговорноста за безбедноста во регионот. За сојузниците на НАТО во Западен Балкан, ова вклучува модернизација на нивните вооружени сили и исполнување на нивните обврски за трошоци за одбрана.
Босна и Херцеговина
САД остануваат посветени на суверенитетот и територијалниот интегритет на Босна и Херцеговина, како и на стабилноста што доаѓа од Дејтонскиот договор, рече Лотон. Тој рече дека минатата година американската дипломатија реши долготрајна политичка криза, го зачува правното единство и уставниот поредок на земјата и го обезбеди повлекувањето на она што го нарече најантидејтонско законодавство од страна на Република Српска. Според Лотон, намалувањето на тензиите создаде можност за продолжување со гасоводот Јужна интерконекција со Хрватска. Тој рече дека проектот ќе ги диверзифицира енергетските резерви и безбедноста на Босна и Херцеговина, ќе го поттикне економскиот раст и ќе создаде можности за американските компании.
Косово
Соединетите Американски Држави остануваат посветени на независноста и територијалниот интегритет на Косово, рече Лотон. Тој рече дека широката агенда за соработка меѓу Вашингтон и Приштина е попречена од повторени избори, долга привремена влада и одложувања во формирањето на институциите. САД ги повикаа косовските лидери да го завршат процесот во согласност со Уставот и судските одлуки. Лотон, исто така, рече дека Вашингтон изразил загриженост за прекумерната правна контрола и полициските акции против српското население во Косово. Тој рече дека сите граѓани на Косово треба да уживаат еднакви права и заштита според законот. Мисијата КФОР предводена од НАТО останува клучна за одржување на безбедна и сигурна средина во Косово, поддржана од американските воени контингенти.
Србија, Русија и Кина
Во однос на Србија, САД се стремат да бидат „партнер по избор“ како средство за спротивставување на непријателското влијание, рече Лотон. Тој рече дека напорите на САД се исплатуваат и дека билатералното партнерство се зајакнува. Првиот стратешки дијалог меѓу САД и Србија се одржа во јули, со фокус на соработката во областите на енергетиката, одбраната, безбедноста и трговијата. Лотон ја идентификуваше Србија како клучна за регионалната рамнотежа и рече дека ангажманот со Белград ќе остане важен за заштита на американските интереси. Во своето писмено сведочење, тој исто така го гледаше американскиот ангажман со Србија во контекст на потребата од спротивставување на непријателското влијание и проширување на американските партнерства во регионот.
Србија и Косово
Нормализацијата на односите и одржувањето на мирот меѓу Србија и Косово беа идентификувани од Лотон како суштински за регионалната стабилност. Тој посочи на напредокот постигнат од Вашингтонскиот договор од 2020 година, посредуван од претседателот Доналд Трамп за време на неговиот прв мандат. Според Лотон, дијалогот меѓу Белград и Приштина, олеснет од Европската Унија, е во застој.
САД продолжуваат да ги повикуваат двете страни да избегнуваат провокации, да ги спроведат своите обврски и да продолжат со директни разговори без предуслови.
Албанија
САД тесно соработуваат со Албанија за разбивање на транснационалните криминални организации и проширување на пристапот до пазарот за американските компании, рече Лотон. Тој, исто така, извести за неодамна финализираниот заем за финансирање на странска војска, за кој рече дека ќе ѝ помогне на Албанија да ги исполни своите обврски за трошење на одбраната во рамките на НАТО и да ја зголеми продажбата на воена опрема произведена во САД.
Северна Македонија
Северна Македонија и Црна Гора се назначени за блиски сојузници на САД во НАТО и безбедносни партнери. Во врска со Северна Македонија, Лотон рече дека земјата напредува во своите стратешки приоритети и клучни проекти за подобрување на регионалната поврзаност. Тој рече дека земјата е на кредибилен пат кон исполнување на своите обврски за трошење на одбраната во рамките на НАТО и зајакнување на одбранбената соработка со САД. Според него, Северна Македонија, која се наоѓа на регионална раскрсница, е во позиција да прима и поврзува извоз на течен природен гас од Грција до Србија, како и да развива проекти за транспортна инфраструктура во насоките север-југ и исток-запад. Лотон истакнува дека Стратешкиот дијалог меѓу САД и Северна Македонија, одржан во април, ја потврди посветеноста на двете земји да работат заедно во овие стратешки насоки.
Црна Гора
Лотон, исто така, укажува на неодамна склучениот меѓувладин договор меѓу САД и Црна Гора, кој создава рамка за соработка, вклучително и по Јадранско-јонскиот коридор. Според него, овие проекти се важни за регионално поврзување и за проширување на можностите за американските компании во регионот. Како заклучок, Лотон ја дефинира американската посветеност кон Западен Балкан како поврзана со остварливи цели и мерливи резултати. Фокусот, рече тој, е на поддршка на прагматични решенија предводени од локалните земји, проширување на економската и безбедносната соработка и почитување на американските интереси.
