Skip to content
Ормускиот Теснец повторно се претвори во најопасната точка меѓу САД и Иран, откако најновата размена на оган го стави под прашање кревкото примирје што формално сè уште не е прогласено за пропаднато. Во морскиот премин низ кој минува значаен дел од светската енергетска трговија, повторно се судрија воени соопштенија, ракети, дронови, брзи чамци и дипломатски пораки.
Американската војска соопшти дека извршила одмазднички удари врз ирански воени цели, откако ирански сили, според Вашингтон, нападнале три американски разурнувачи што минувале низ теснецот кон Оманскиот Залив. Цел на ударите биле лансирни позиции за ракети и дронови, командни центри и разузнавачко-надзорна инфраструктура. Американската страна тврди дека ниту еден нејзин воен објект не бил погоден.
Техеран ја претставува истата епизода како американско прекршување на примирјето. Иранската воена команда тврди дека САД нападнале ирански танкер, друг брод и цивилни подрачја во близина на островот Кешм и крајбрежјето околу Ормускиот Теснец. Токму во таа спротивставена слика лежи суштината на кризата: Вашингтон зборува за самоодбрана, Техеран за агресија, а морскиот коридор останува заложник на воена логика.
Американскиот претседател Доналд Трамп изјави дека примирјето сè уште е во сила, иако размената на оган е најсериозен тест за договорот досега. Неговата порака беше дека разговорите продолжуваат, но и дека Иран ќе се соочи со дополнителна цена доколку не се постигне договор.
Кризата не останува ограничена само на САД и Иран. Обединетите Арапски Емирати пријавија ракетни и беспилотни закани во момент кога американската страна тврдеше дека спречила напади врз три свои воени брода и потоа одговорила врз ирански воени објекти. Засега нема непосредни извештаи за штета во Емиратите, но самото проширување на притисокот кон заливските држави ја прави кризата регионална, а не само билатерална.
Ормускиот Теснец е повеќе од географски премин. Тој е енергетска артерија низ која пред војната минуваше околу една петтина од светската понуда на нафта и гас. Затоа секој инцидент таму веднаш се чита како сигнал за цените на енергенсите, транспортот, инфлацијата и берзите. Во таков простор, еден дрон не е само воена закана, туку и економска порака.
Дипломатскиот дел од кризата останува исто толку неизвесен. Вашингтон очекува одговор од Техеран на предлог што треба формално да го запре конфликтот, но најтешките прашања — иранската нуклеарна програма и повторното отворање на Ормускиот Теснец — не се решени. Тоа значи дека примирјето, дури и кога формално важи, не функционира како стабилен мир, туку како пауза во која секоја страна се обидува да ја задржи или подобри својата позиција.
Најопасниот дел од ваквата криза не е само можноста за намерна ескалација, туку и ризикот од погрешно читање на сигналите. Кога разурнувачи, ракети, танкери и нафтени пристаништа се дел од истата сцена, секоја грешка може да има цена далеку поголема од самиот инцидент. Ормускиот Теснец уште еднаш покажа дека војната може да мирува на хартија, а сепак да се движи низ море.