Тајниот лет на Џон Ретклиф, осум часа во Москва и необичниот момент во кој доаѓаат нови предупредувања за Русија – што навистина се случува зад затворени врати?

Директорот на американската Централна разузнавачка агенција, Џон Ретклиф, на 25 август пристигна во Москва со американски воен транспортен авион, во посета која не беше најавена ниту од Вашингтон ниту од Москва.

Ниту ЦИА, ниту Белата куќа, Пентагон и американските воздухопловни сили не дадоа официјално објаснување. Кремљ, пак, првично соопшти дека нема информации за американскиот авион и дека нема планирани средби со претставници на американската администрација.

Но, авионите, следењето на летовите и дипломатската колона во Москва постепено ја открија приказната.

Според американски официјални лица цитирани од CBS News и Axios, Ретклиф навистина бил во Москва на средби со руски претставници. Кои биле тие претставници и што било разговарано – не е соопштено.

И токму тука започнуваат шпекулациите.

Што знаеме со сигурност?

Ретклиф пристигнал во Москва со американски воен транспортен авион C-17A Globemaster III, кој претходно полетал од базата „Ендрус“ во близина на Вашингтон, а потоа слетал во Рига. Оттаму продолжил кон Москва и слетал на аеродромот Внуково.

Авионoт останал во Москва неколку часа. Според податоците од FlightRadar24, Ретклиф бил на руска територија приближно осум часа, укажува The New York Times.

Тоа не изгледа како протоколарна посета.

Нема официјална фотографија од средбата. Нема соопштение. Нема агенда. Нема потврда дека Ретклиф се сретнал со Владимир Путин.

Но има уште еден важен детал.

Според Financial Times, Вашингтон претходно побарал од Киев да не изведува напади врз цели во северна Русија во периодот од 24 до 26 август, додека висок американски претставник требало да патува во Москва. Украина, според информациите, се согласила.

Ако ова е точно, тогаш посетата очигледно била оценета како доволно чувствителна за Вашингтон да сака да го намали ризикот од инцидент додека американската делегација е во Москва.

Тоа е можеби најинтересниот факт во целата приказна.

Зошто токму директорот на ЦИА?

Ова прашање е поважно од тоа кој авион слетал во Внуково.

Во администрацијата на Доналд Трамп постојат специјални пратеници кои веќе директно разговараат со Москва за Украина. Стив Виткоф, на пример, повеќепати престојуваше во руската престолнина.

Па зошто во Москва да оди токму директорот на ЦИА?

Одговорот можеби се крие во природата на разговорот.

Директорот на ЦИА не е класичен дипломат. Неговата функција опфаќа разузнавачко собирање, анализа, контраразузнавање, тајни операции и односи со странски разузнавачки служби.

А токму разузнавачките канали меѓу Вашингтон и Москва останаа отворени и во периоди кога официјалните дипломатски односи беа практично замрзнати.

Ретклиф веќе има искуство со директни контакти со руската страна. ЦИА беше вклучена во преговори за ослободување на американски државјани од руски затвор, а Ретклиф лично учествувал во преговорите што доведоа до ослободувањето на Ксенија Карелина во април 2025 година, потсетува CBS News.

Тоа значи дека неговото патување во Москва не мора да значи дека Вашингтон отворил нов дипломатски канал. Многу е можно каналот веќе да постои – само што овојпат е подигнат на највисоко разузнавачко ниво.

Шпекулација број 1: Ретклиф дошол со предупредување до Путин

Ова во моментов е една од најсериозните верзии.

Според The Wall Street Journal, американското разузнавање собрало информации дека Русија прави подготовки за можна нова мобилизација и дека Москва можеби размислува за чекори со кои би ја тестирала решителноста на НАТО.

Информациите за руските подготовки не се појавуваат изолирано.

WSJ објави дека руската армија неодамна тестирала способност да прифати голем број нови регрути, вклучително и преку вежби поврзани со логистика, сместување и вооружување.

Тоа само по себе не е доказ дека Русија подготвува нова мобилизација или напад врз НАТО. Кремљ може да ги претставува овие активности како рутински.

Но, ако американското разузнавање проценило дека станува збор за нешто повеќе, тогаш Ретклиф е логичниот човек за испраќање порака.

И тоа би го направило неговото патување многу слично на она на неговиот претходник Вилијам Барнс.

Опасната паралела со Вилијам Барнс

Во ноември 2021 година, директорот на ЦИА Вилијам Барнс отпатува во Москва во момент кога американското разузнавање веќе проценуваше дека Владимир Путин се подготвува за инвазија на Украина.

Барнс директно му пренел на Путин дека Вашингтон знае што се подготвува и предупредил на последиците.

Неколку месеци подоцна Русија ја започна целосната инвазија.

Самотo ЦИА подоцна го потврди значењето на таа мисија преку сведоштвото на Барнс, кој изјави дека заминал од Москва уште позагрижен отколку што бил пред да пристигне.

Затоа споредбата со 2021 година не е случајна.

И сега, како и тогаш, директор на ЦИА оди во Москва во момент кога американското разузнавање објавува или проценува дека Русија прави подготовки за нови воени сценарија.

Но тоа сè уште не значи дека Ретклиф отишол да му каже на Путин дека Русија ќе биде нападната или дека Вашингтон очекува нова инвазија.

Тоа е само една од можните интерпретации.

Шпекулација број 2: Украина и прекин на војната

Можеби попрагматичното објаснување е Украина.

Американските посреднички напори меѓу Москва и Киев во моментов се во застој. Reuters, CBS и други извори ја поврзуваат посетата со фактот дека преговорите остануваат далеку од решение.

Во таква ситуација Ретклиф би можел да има задача која дипломатите не можат лесно да ја извршат: да процени што навистина мисли Кремљ.

Не што Москва го кажува јавно.

Не што пишува во официјалните соопштенија.

Туку што руското раководство навистина е подготвено да направи.

Тоа е суштинска разлика меѓу дипломатските преговори и разузнавачкиот канал.

Американската страна можеби сака да знае дали Путин навистина сака договор, дали само купува време, дали очекува подобра позиција на бојното поле или се подготвува за продолжување на војната.

RFE/RL цитира американски аналитичари кои сметаат дека една од можните цели би можела да биде токму директно испитување на подготвеноста на Москва за прекин на војната.

Шпекулација број 3: Русија – Иран – Блискиот Исток

Ова е можеби најинтересната, но и најтешко проверливата верзија.

Посетата се случува во момент кога односите меѓу Вашингтон и Техеран повторно се наоѓаат во исклучително чувствителна фаза.

Русија има блиски воени и економски односи со Иран, а Вашингтон истовремено врши силен притисок врз земјите и компаниите кои соработуваат со Техеран, укажува Ројтерс.

Затоа некои извештаи ја разгледуваат можноста Москва да биде дел од пошироката американска стратегија кон Иран.

Ова е, сепак, шпекулација, а не потврдена информација.

Но логиката е јасна: ако Вашингтон сака да влијае врз Техеран, а Москва има свои канали со Иран, тогаш руско-американскиот разузнавачки канал може да стане важен.

А можеби се работи за нешто многу поконкретно

Постои и една помалку спектакуларна можност – американските затвореници во Русија.

Русија неодамна го ослободи поранешниот американски маринец Роберт Гилман, кој со години беше во руски затвор. ЦИА веќе има искуство во вакви преговори.

Во руските затвори и натаму има американски државјани, а размените и ослободувањето на затвореници се едни од ретките области каде што Вашингтон и Москва успеваат да постигнат конкретни договори и во време на сериозна конфронтација.

Затоа е сосема можно дел од разговорите на Ретклиф да се однесувале токму на тоа.

Но ниту за ова нема официјална потврда.

Најважниот сигнал можеби не е што зборувале – туку што молчат

Во нормална дипломатска посета следи барем некакво соопштение.

Овојпат го нема.

Нема фотографии.

Нема официјална делегација.

Нема објавена агенда.

Нема потврда за средба со Путин.

Кремљ дури првично тврдеше дека нема информации за американскиот авион и дека нема планирани средби со американски претставници, објави Вашингтон Пост.

Тоа може да биде намерно.

Ако разговорите биле навистина разузнавачки, двете страни имаат интерес да не кажат ништо.

И токму затоа отсуството на информации не треба автоматски да се толкува како неуспех или скандал.

Во разузнавачката дипломатија, тајноста често е дел од механизмот.

Што можеме да заклучиме?

Во моментов има четири можни линии на објаснување:

Прво, Ретклиф можел да пренесе американско предупредување до Москва во врска со можна нова мобилизација, продолжување на војната или тестирање на НАТО.

Второ, можел да биде испратен за директно да ја процени подготвеноста на Кремљ за продолжување на преговорите за Украина.

Трето, разговорите можеле да се однесуваат на Иран и пошироката безбедносна архитектура на Блискиот Исток.

Четврто, дел од агендата можеле да бидат американски државјани затворени во Русија и нови договори за нивно ослободување.

Ниту една од овие верзии засега не е целосно потврдена.

Но има еден заклучок кој изгледа прилично сигурен.

Ова не изгледа како случајна посета.

Директорот на ЦИА не оди во Москва со воен транспортен авион, во најголема тајност, во момент кога Вашингтон бара од Украина да избегнува напади во Русија, а истовремено американското разузнавање предупредува за руски воени подготовки – само за протокол.

Има нешто што Вашингтон сака да му каже на Москва.

Или нешто што сака да го дознае од Москва.

Можеби и двете.

Ако аналогот со Вилијам Барнс од 2021 година нешто ни кажува, тогаш најважниот дел од оваа посета можеби никогаш нема да биде објавен.

Барнс во Москва не беше испратен затоа што Вашингтон немаше што да прави.

Беше испратен затоа што Вашингтон знаеше нешто што сакаше директно да му го каже на Путин.

Ретклиф дојде пет години подоцна во сосема поинаква, но повторно опасно чувствителна ситуација.

Затоа вистинското прашање не е само „со кого се сретна Ретклиф?“

Туку: „Што виделo американското разузнавање, па директорот на ЦИА мораше лично да оди во Москва?“

Одговорот на тоа прашање веројатно ќе биде многу поважен од самиот таен лет.