Skip to content
Министерот за надворешни работи и надворешна трговија Тимчо Муцунски својот двегодишен мандат го претстави како период на активна дипломатија, посилни партнерства и конкретни придобивки за граѓаните.
Во отчетот се наведуваат 110 работни посети во странство, повеќе од 400 средби, 210 билатерални разговори, десетици странски делегации во Скопје, нови партнерства и засилена соработка со Соединетите Американски Држави, Велика Британија, Европската Унија и други држави.
Бројките покажуваат дека министерот патувал, разговарал и бил присутен на меѓународната сцена.
Но дипломатијата не се оценува според бројот на авионски летови, фотографии, ракувања и објавени соопштенија. Таа се оценува според тоа дали државата ги остварила своите стратешки интереси, дали ги отстранила блокадите, дали обезбедила подобар меѓународен статус и дали граѓаните и стопанството добиле конкретни придобивки.
Според тие критериуми, двегодишниот мандат на Муцунски тешко може да се претстави како успешен.
Македонија не отвори ниту еден преговарачки кластер со Европската Унија. Односите со Бугарија останаа затегнати. Обидот да се добијат дополнителни гаранции од Брисел не ја промени европската преговарачка рамка. Најавеното олеснување или укинување на американските визи остана без конкретен рок. Македонските производи добија американски царини, додека државата ги укина своите царини за американската стока.
Муцунски може да покаже дека дипломатијата била активна. Потешко е да покаже дека била ефикасна.
Европскиот пат остана закочен
Европската интеграција е најважната надворешнополитичка цел на Македонија и главното мерило според кое треба да се оценува работата на еден министер за надворешни работи.
Кога Муцунски ја презеде функцијата во јуни 2024 година, скринингот со Европската Унија веќе беше завршен. Следниот чекор требаше да биде отворање на првиот кластер, посветен на темелните вредности, владеењето на правото, правосудството, демократските институции и реформата на јавната администрација.
Две години подоцна, тој кластер не е отворен.
Официјалната позиција на Европската Унија останува иста: Македонија треба да ги исполни обврските од преговарачката рамка, меѓу кои е и внесувањето на Бугарите во Уставот, а истовремено мора да покаже напредок во владеењето на правото, борбата против корупцијата и реформата на институциите.
Муцунски и Владата ја условија уставната промена со дополнителни гаранции дека Бугарија нема повторно да го блокира процесот. Се најавуваа нови дипломатски иницијативи, подобрена верзија на францускиот предлог и механизми што би го спречиле внесувањето билатерални прашања во преговорите.
Ниту една од овие иницијативи не резултираше со промена на преговарачката рамка.
Европскиот совет не усвои дополнителна гаранција. Бугарија не ја промени својата позиција. Македонија не обезбеди нов договор што би го отстранил ризикот од идни блокади. Првиот кластер остана затворен.
Тоа не значи дека целата одговорност е само на Муцунски. Уставните измени бараат двотретинско мнозинство во Собранието, реформите се обврска на целата Влада, а билатералните услови зависат и од однесувањето на Бугарија и од одлуките на земјите членки на ЕУ.
Но токму задачата на дипломатијата е да создава услови за политички договор, да гради сојузи и да претвора позиции во конкретни одлуки.
По две години, Муцунски не успеа да обезбеди ниту европска гаранција што би ја прифатила Владата, ниту внатрешен консензус за исполнување на постојната преговарачка рамка.
Резултатот е целосен застој.
Албанија замина напред, Македонија остана во чекалницата
Најсилната слика за неуспехот не доаѓа од критиките на опозицијата, туку од споредбата со Албанија.
Двете држави ја одржаа првата меѓувладина конференција со Европската Унија во јули 2022 година. Долго време беа третирани како заеднички пакет во процесот на проширување.
Во октомври 2024 година Албанија го отвори првиот кластер. Потоа следуваа и другите кластери, а до крајот на 2025 година земјата ги отвори сите шест кластери и сите 33 преговарачки поглавја. Во мај 2026 година веќе се договараа мерилата за идно затворање на поглавјата од областа на владеењето на правото.
Македонија во истиот период не отвори ниту еден.
Владата често објаснува дека земјата е жртва на неправедна билатерализација на процесот. Тоа е легитимна критика, бидејќи Македонија навистина се соочи со услови што не беа поставувани на ист начин пред сите други кандидати.
Но дипломатијата не се занимава само со утврдување дека една состојба е неправедна. Нејзината задача е да најде излез од неа.
Во двегодишниот отчет нема одговор како 110 патувања, 400 средби и повеќе стратешки партнерства се претвориле во приближување кон членството во ЕУ.
Албанија напредуваше додека Македонија чекаше. Тоа е најконкретната оценка за резултатот.
Брисел не ја потврди сликата за успешна дипломатија
Европската комисија во извештаите не забележа дипломатски пресврт.
Напротив, од Македонија беа побарани брзи и решителни чекори за исполнување на условите за отворање на првиот кластер. Беа повторени критиките за судството, корупцијата, политичката поларизација и слабата имплементација на реформите.
Европскиот парламент во јуни 2026 година изрази жалење поради недостигот од напредок и повторно побара политичка посветеност, меѓупартиска соработка и исполнување на условите за продолжување на преговорите.
Во односите со Бугарија, европските институции бараа видливи резултати, спроведување на Договорот за добрососедство, дијалог и заемно почитување.
Во односите со Грција, Европската комисија продолжи да потсетува на значењето на доследното спроведување на Преспанскиот договор, откако користењето на старото уставно име од високи државни функционери отвори нови тензии.
Муцунски не е автор на сите изјави што ги усложнија односите со соседите. Но како министер за надворешни работи беше одговорен да ги намалува последиците, да спречува ескалации и да обезбеди државната надворешна политика да испраќа усогласена порака.
Наместо подобрување на атмосферата, односите со Софија останаа исполнети со меѓусебни обвинувања, дипломатски ноти, спорни изјави и барања за извинување.
По две години нема нов механизам за градење доверба, нема политички договор за надминување на спорот и нема европски исчекор.
Американските визи останаа на ниво на очекување
Како еден од најзначајните резултати, Муцунски ја истакнува засилената соработка со Соединетите Американски Држави и продолжувањето на Стратешкиот дијалог.
Тоа е важна дипломатска платформа и Македонија има интерес од продлабочување на односите со Вашингтон.
Проблемот настана кога дипломатските разговори почнаа да се претставуваат како најава за скорешна конкретна придобивка за граѓаните.
Муцунски во јавните настапи создаде очекување дека може да следува добра вест или „изненадување“ поврзано со американските визи. Прашањето за олеснување на визниот режим било поставено и во рамките на Стратешкиот дијалог.
Но разговор за визите не е исто што и одлука за безвизно патување.
За една држава да биде разгледувана за американската Програма за безвизно патување, мора да исполни повеќе безбедносни, технички и миграциски критериуми. Еден од основните услови е стапката на одбивање на туристички и деловни визи да биде под три проценти.
За македонските државјани таа стапка во фискалната 2025 година изнесувала 25,55 проценти.
Тоа е повеќе од осум пати над потребниот праг.
Дури и стапката да се намали под три проценти, вклучувањето во програмата не е автоматско, туку зависи од процена и одлука на американските институции.
Во такви услови, создавањето впечаток дека безвизниот режим е блиску не беше поткрепено со реалните критериуми.
По две години нема датум, патоказ или американска одлука за укинување на визите. Има дипломатски разговори и политичка надеж, но не и резултат што граѓаните можат да го користат.
Стратешко партнерство со царина од 33, па од 15 проценти
Најочигледниот судир меѓу дипломатската реторика и економскиот резултат се појави со американските царини.
Во април 2025 година администрацијата на Доналд Трамп воведе царина од 33 проценти за македонските производи. Стапката беше повисока од првично определената царина за Европската Унија и претставуваше сериозен ризик за компаниите што извезуваат на американскиот пазар.
Царината не беше воведена лично поради Муцунски, туку беше дел од пошироката трговска политика на администрацијата на Трамп.
Сепак, резултатот покажа дека честото повикување на стратешкото партнерство не ја заштити Македонија од една од повисоките американски царински стапки.
Владата одговори со еднострано укинување на царините за американските индустриски и земјоделски производи, со надеж дека Вашингтон ќе обезбеди реципрочен третман.
По преговорите, американската царина беше намалена од 33 на 15 проценти. Тоа е подобро од првичната позиција и не треба да се потценува.
Но не беше постигната целосна реципроцитетност.
Американските производи добија пристап без македонски царини, додека за најголемиот дел од македонските производи остана стапка од 15 проценти. Можност за нулта стапка е предвидена само за одредени производи што дополнително треба да бидат определени.
Дополнително, објавениот документ е рамка за договор, со преземени обврски и насоки за понатамошно преговарање, а не сеопфатна спогодба за слободна трговија со нулти царини во двата правци.
Владата го претстави намалувањето од 33 на 15 проценти како успех. Тоа е делумен успех во намалување на првично предизвиканата штета.
Но конечната слика останува нерамноправна: Македонија ги отвори своите пазари без царини, додека македонскиот извоз продолжи да плаќа американска царина.
Многу партнерства, но не сите се нови резултати
Во отчетот со право се наведуваат и неколку позитивни достигнувања.
Македонија ја задржа целосната усогласеност со заедничката надворешна и безбедносна политика на ЕУ, вклучително и санкциите против Русија. Земјата го продолжи партнерството со НАТО, ја зајакна поддршката за Украина и склучи безбедносно и одбранбено партнерство со Европската Унија.
Продолжи Стратешкиот дијалог со САД, беа зајакнати односите со Велика Британија и други партнери, а Македонија доби позиции во повеќе меѓународни организации.
Пристапот до средства од европскиот План за раст и влегувањето во СЕПА се конкретни придобивки за државата, стопанството и граѓаните.
Но дел од овие процеси се резултат на повеќегодишна институционална работа, усогласување на повеќе министерства и континуитет во надворешната политика. Тие не можат целосно да се припишат на еден министер.
Истовремено, тие не го заменуваат главниот стратешки резултат што недостига – придвижувањето на преговорите со ЕУ.
Мултилатералното членство, средбите и партнерствата се важни инструменти. Но тие треба да водат до конкретна промена на положбата на државата.
Во случајот на Македонија, главната блокада остана недопрена.
Активноста не е исто што и успех
Муцунски го презеде ресорот во исклучително неповолни околности. Европскиот процес веќе беше оптоварен со бугарските услови, довербата на граѓаните во проширувањето беше намалена, а меѓународната сцена беше одбележана со војни, нови трговски конфликти и промена на американската администрација.
Овие околности мора да бидат земени предвид при оценувањето на неговиот мандат.
Но министер не се избира само за да ги опишува тешките околности. Се избира за да создава решенија во нив.
По две години, европската блокада остана. Формулата за дополнителни гаранции не доби европска поддршка. Односите со Бугарија не се подобрија. Американските визи останаа ветување без временска рамка. Македонските производи добија царини, а американските добија слободен пристап до македонскиот пазар.
Отчетот покажува дипломатска динамика, но не и стратешки пресврт.
Муцунски беше активен министер. Имаше висока меѓународна видливост и воспостави комуникација со голем број партнери.
Но според целите што самиот ги поставуваше и според придобивките што им ги најавуваше на граѓаните, неговата дипломатија не ги испорача најважните резултати.
Многу средби не отворија ниту еден европски кластер. Стратешкиот дијалог не ги укина визите. Стратешкото партнерство не ги отстрани царините. Активната дипломатија не ја промени позицијата на Бугарија.
По две години, главната надворешнополитичка слика на Македонија не е слика на напредок, туку на чекање.
А во дипломатијата, особено кога соседните кандидати забрзано напредуваат, чекањето не е неутрална состојба.
Тоа е назадување.
