ЕЦБ денес одлучува за каматите: што може да се случи со кредитите во Македонија

Европската централна банка денес, 23 јули, ќе ја објави одлуката за каматните стапки што ја очекуваат финансиските пазари, банките и граѓаните со кредити врзани за еуриборот. Одлуката ќе биде соопштена во 14:15 часот, а прес-конференцијата на раководството на ЕЦБ ќе почне во 14:45 часот.

Очекувањата се дека ЕЦБ ќе ја задржи депозитната каматна стапка на 2,25 проценти, откако во јуни ја зголеми за 0,25 процентни поени. Сите 74 економисти опфатени со анкетата на „Ројтерс“ очекуваат непроменети камати, но 52 од нив прогнозираат уште едно зголемување до крајот на годината, најверојатно во септември. Причината е повторниот раст на цените на енергијата и инфлацијата во еврозоната, која во јуни изнесувала 2,8 проценти и останала над целта на ЕЦБ од два процента.

За граѓаните во Македонија најважно е дека денешната одлука нема автоматски да ги промени сите кредитни рати. Директно изложени се станбените, хипотекарните и дел од другите долгорочни кредити во евра или во денари со евро-клаузула, но само доколку во договорот е наведено дека променливата камата се пресметува според едномесечен, тримесечен, шестмесечен или дванаесетмесечен еурибор.

Такви производи и натаму се присутни на македонскиот пазар. На пример, актуелна понуда на ТТК Банка предвидува фиксна камата од 3,10 проценти во првите пет години, а потоа променлива камата составена од шестмесечниот еурибор и дополнителни три процентни поени. Шестмесечниот еурибор што банката го објавува за периодот јули-декември 2026 година изнесува 2,596 проценти.

Каматите не се усогласуваат во сите банки веднаш по седницата на ЕЦБ. Кај многу договори пресметката се врши на шест месеци, според вредноста на еуриборот на однапред утврден датум. Тоа значи дека евентуално зголемување може да се почувствува дури при следното договорно усогласување, а не на првата наредна рата.

Како илустрација, ако вкупната променлива каматна стапка се зголеми за 0,25 процентни поени, кредит со околу 20 години преостаната отплата и сегашна камата од приближно пет проценти би имал умерено повисок ануитет. Рата од 300 евра би се зголемила на околу 306 евра, а рата од 500 евра на приближно 511 евра. Пресметката е информативна, бидејќи точната промена зависи од преостанатиот долг, рокот, каматната маржа и методот на пресметка на секоја банка.

Граѓаните треба внимателно да проверат и што значи „фиксна камата“ во нивниот договор. Кај голем дел од понудите таа важи само во првите пет или десет години, а потоа кредитот преминува на променлива камата. НЛБ Банка, на пример, во актуелната понуда наведува фиксни стапки за првите пет или десет години, по што за остатокот од отплатата се применува променлива стапка.

За новите кредитобаратели, задржувањето на каматите денес би значело дека нема непосреден дополнителен притисок врз цената на кредитите. Сепак, доколку ЕЦБ најави ново зголемување во септември, банките може однапред да ги вградат очекувањата во новите понуди, особено кај кредитите со променлива камата. За штедачите, повисоките европски камати може да создадат простор за подобри стапки на депозитите во евра, но промените во Македонија ќе зависат и од политиката на Народната банка, ликвидноста и конкуренцијата меѓу домашните банки.