Емиратите излегуваат од ОПЕК и ја отвораат новата сметка за нафтата

Емиратите излегуваат од ОПЕК од денес (1 мај 2026) година, потег што веднаш ја отвори новата сметка за нафтата, не само како прашање на цена на бензинските пумпи, туку како сигнал дека енергетскиот блок што со децении се обидуваше да ја дисциплинира понудата влегува во нова фаза на распаѓање. Одлуката ја потврди официјалната емиратска агенција WAM, со образложение дека земјата сака поголема флексибилност во производството и нова улога на „одговорен“ снабдувач на глобалниот пазар.

Најважното прашање сега не е дали нафтата веднаш ќе поевтини, туку кој ќе ја контролира следната голема количина барели што ќе се појават на пазарот. Reuters објави дека Емиратите се четврти најголем производител во ОПЕК и дека излегувањето ќе го ослободи Абу Даби од квотите што ги наметнуваа ОПЕК и ОПЕК+. Но, краткорочно, пазарот е заробен од друг проблем: нарушениот транспорт низ Ормускиот Теснец и воената неизвесност на Блискиот Исток.

Токму затоа првата реакција на берзите не беше едноставна. Наместо автоматски пад, цените на нафтата пораснаа, бидејќи стравот од прекин на снабдувањето беше посилен од очекувањето дека Емиратите подоцна ќе испумпуваат повеќе. Brent се искачи над 111 долари за барел, додека WTI се приближи до 100 долари, што покажува дека геополитичкиот ризик во моментот тежи повеќе од распадот на картелската дисциплина.

Среднорочно, приказната е поинаква. Goldman Sachs проценува дека излегувањето на Емиратите носи поголем ризик за раст на понудата во наредниот период, а не веднаш. ADNOC веќе има цел да ја зголеми производната способност кон 5 милиони барели дневно до 2027 година, што тешко се вклопуваше со логиката на квоти во ОПЕК.

Ова е удар и врз Саудиска Арабија, која долго време го користеше ОПЕК како инструмент за управување со цената, приходите и влијанието. Ако Емиратите почнат да се однесуваат како независен производител, а други земји ја следат таа логика, ОПЕК ќе има помалку моќ да го задржи пазарот во рамнотежа. Рускиот министер за финансии Антон Силуанов веќе оцени дека некоординирано производство би можело да ги турне цените надолу, но дури откако ќе се нормализираат транспортните рути.

Затоа овој потег е повеќе од енергетска вест. Тој е приказна за нова распределба на моќта во Заливот, за земја што сака да ја наплати својата производна способност додека нафтата сè уште има висока вредност, и за свет што повторно ќе ја пресметува цената на секој литар гориво според прашањето кој повеќе не сака да игра по старите правила.