Хирошима, 8:15: Мигот кога светот влезе во нуклеарната ера

Точно во 8 часот и 15 минути, на 6 август 1945 година, над Хирошима блеснала светлина посилна од сонцето. Неколку секунди подоцна, еден јапонски град бил претворен во урнатини, десетици илјади луѓе биле убиени, а човештвото влегло во ерата на нуклеарното оружје.

Денеска се навршуваат 81 година откако американскиот бомбардер Б-29 „Инола Геј“ ја фрлил атомската бомба „Литл Бој“, првото нуклеарно оружје употребено во војна. Бомбата експлодирала на околу 600 метри над градот, во близина на болницата „Шима“, 43 секунди откако била исфрлена од авионот.

Во Хирошима тоа било обично летно утро. Работниците се движеле кон фабриките, државните службеници кон своите канцеларии, а илјадници ученици биле ангажирани во расчистување згради за создавање противпожарни појаси. Градот имал околу 350.000 жители, меѓу кои цивили, војници, мобилизирани работници, Корејци, Кинези, студенти од други азиски земји и американски воени заробеници.

Во моментот на детонацијата се создала огнена топка чиј центар достигнал температура од над еден милион Целзиусови степени. Во близина на хипоцентарот површинската температура се искачила меѓу 3.000 и 4.000 степени. Топлинското зрачење, ударниот бран и радијацијата истовремено се прошириле низ градот.

Луѓето што се наоѓале блиску до експлозијата исчезнале или починале веднаш. На камените скали и ѕидовите останале темни силуети од тела што ја запреле светлината и топлината. Облеката се запалила, покривите се урнале, а пожарите се споиле во огнена бура што го зафатила центарот на Хирошима.

Од 76.327 згради во градот, речиси 92 отсто биле уништени или тешко оштетени. Околу 13 квадратни километри изгореле, а во радиус од приближно два километри од хипоцентарот најголемиот дел од објектите биле срамнети со земја или проголтани од пожарите.

Никогаш не бил утврден точниот број жртви. Градот Хирошима проценува дека до крајот на декември 1945 година починале околу 140.000 луѓе, со можна разлика од околу 10.000. Приближно половина од луѓето што се наоѓале во радиус од 1,2 километри починале истиот ден, а најблиску до хипоцентарот смртноста се проценува меѓу 80 и 100 отсто.

Оние што ја преживеале експлозијата се движеле низ градот со тешки изгореници, повреди од урнатините и без можност да добијат соодветна медицинска помош. Болниците биле уништени, голем дел од лекарите и медицинските сестри биле убиени или повредени, а преживеаните барале вода во реките и каналите.

Во следните денови почнале да се појавуваат симптоми што тогаш многумина не можеле да ги објаснат. Луѓе без видливи тешки повреди добивале висока температура, крвавење, опаѓање на косата и нагло слабеење. Радијацијата продолжила да убива и по згаснувањето на пожарите, а преживеаните со децении се соочувале со зголемен ризик од леукемија, рак и други заболувања.

Само три дена подоцна, на 9 август, американските сили фрлиле втора атомска бомба, „Фет Мен“, врз Нагасаки. До крајот на 1945 година таму починале околу 70.000 луѓе. На 15 август јапонскиот император Хирохито ја објавил одлуката за капитулација, со што завршила Втората светска војна во Азија.

Одлуката за употреба на атомските бомби останува една од најоспоруваните во современата историја. Американските власти тврделе дека нападите ја забрзале капитулацијата и спречиле копнена инвазија врз Јапонија. Критичарите посочуваат дека јапонскиот пораз веќе бил неизбежен и дека нуклеарното оружје било употребено врз градови со огромно цивилно население.

Во урнатините преживеала зградата на поранешниот Промотивен дом на индустријата, која се наоѓала само неколку стотини метри од хипоцентарот. Нејзината метална купола и оштетените ѕидови денес се познати како Куполата на атомската бомба и се зачувани како трајно сведоштво за уништувањето.

Преживеаните од Хирошима и Нагасаки во Јапонија се познати како „хибакуша“. Со децении тие ги раскажуваат своите искуства, предупредувајќи дека нуклеарното оружје не прави разлика меѓу војници и цивили и дека неговите последици не завршуваат во моментот на експлозијата.

Денеска во Меморијалниот парк на мирот во Хирошима се одржа церемонија на која присуствуваа околу 50.000 луѓе и претставници од повеќе од 120 држави. Во 8:15 часот градот замолкна, а ѕвоното на мирот го означи моментот кога бомбата експлодирала пред 81 година.

Градоначалникот Казуми Мацуи предупреди дека потпирањето врз нуклеарното одвраќање го зголемува ризикот трагедиите од Хирошима и Нагасаки да се повторат. Бројот на официјално регистрирани преживеани е намален на околу 91.000, а нивната просечна возраст надминува 86 години.

Светот во меѓувреме создаде илјадници нуклеарни боеви глави и изведе повеќе од 2.000 нуклеарни тестови. Договорот за сеопфатна забрана на нуклеарните тестови, отворен за потпишување во 1996 година, досега го потпишале 188, а го ратификувале 179 држави, но сè уште не стапил во сила.

На 6 август 1945 година не бил уништен само еден град. Во 8:15 часот била покажана моќта на оружјето што првпат му овозможило на човештвото за неколку минути да уништи цел град, а подоцна и да создаде арсенал способен да го загрози сопственото опстојување.