Македонската економија забавува, инфлацијата притиска – бројките на Брисел звучат како аларм

Македонската економија влегува во период на забавување токму кога јавните финансии стануваат потесни, инфлацијата повторно притиска, а извозот не успева да го следи ритамот на домашната побарувачка. Во Пролетните економски прогнози, Европската комисија предвидува раст од 3,2 отсто во 2026 година и 3,1 отсто во 2027 година, по забрзување на БДП на 3,5 отсто во 2025 година. Тоа значи дека економијата формално расте, но со сè послаб здив.

Клучната порака од Брисел не е дека Македонија оди кон рецесија, туку дека растот станува ранлив, скап и зависен од фактори кои државата тешко ги контролира. Европската комисија оценува дека домашната побарувачка останува главниот мотор на економијата, поттикната од инфраструктурни работи, приватни инвестиции и потрошувачка на домаќинствата. Но, истиот извештај предупредува дека нето-извозот продолжува да го влече растот надолу, а зависноста од увезен гас и нафта го влошува трговскиот биланс.

Во бројките се гледа целата слабост на моделот. Инвестициите треба да растат силно, за 9,8 отсто во 2026 година и 8,8 отсто во 2027 година, но извозот забавува од 6,1 отсто во 2025 на 5,4 отсто во 2026 и 4,6 отсто во 2027 година. Увозот, пак, останува повисок од извозот, што значи дека дел од растот практично се „одлева“ надвор преку увезени стоки, енергија и услуги.

Особено непријатен сигнал е тековната сметка. Европската комисија очекува таа да се влоши од минус 4,4 отсто од БДП во 2025 на минус 4,9 отсто во 2026 година, пред делумно подобрување на минус 4,3 отсто во 2027 година. Трговскиот дефицит кај стоките останува длабок, околу минус 20 отсто од БДП, што ја покажува старата слабост на економијата: Македонија троши и гради, но недоволно извезува производи со повисока додадена вредност.

Инфлацијата е вториот аларм. По 4,1 отсто во 2025 година, Европската комисија прогнозира раст на потрошувачките цени од 4,4 отсто во 2026 година, пред намалување на 3,1 отсто во 2027 година. Причината не е само надворешниот енергетски шок, туку и „лепливата“ базна инфлација, високите цени на храната и трошоците во услугите. Во извештајот се наведува дека храната сочинува околу 40 отсто од индексот на потрошувачките цени, а енергијата речиси една четвртина, што ја прави инфлацијата особено чувствителна за домаќинствата.

Цените немаат намера брзо да попуштат и ова е прогнозата што го стега летниот буџет

Проблемот е што ваквата инфлација не удира еднакво. Таа најмногу ги погодува семејствата со пониски приходи, бидејќи поголем дел од нивниот буџет оди за храна, струја, гориво и основни услуги. Затоа прогнозата за раст од 3,2 отсто може да изгледа солидно на хартија, но за граѓаните да значи многу поскромно подобрување на животниот стандард.

На пазарот на труд има подобрување, но и јасен плафон. Невработеноста се очекува да се намали од 10,8 отсто во 2025 на 10,5 отсто во 2026 и 10,4 отсто во 2027 година. Сепак, Европската комисија предупредува дека остануваат долгорочните структурни проблеми, како високата неактивност кај работоспособното население, младинската невработеност и недостигот на работници поради иселување на млади и квалификувани кадри.

Најостриот дел од прогнозата е фискалниот. Брисел нотира дека јавните приходи во 2025 година биле далеку под владината цел, а расходните притисоци од плати и социјални трансфери растеле. Дефицитот бил задржан главно затоа што капиталните расходи биле недоволно реализирани, што значи дека фискалната дисциплина не дошла од силна консолидација, туку од слаба реализација на инвестициите.

Дефицитот се очекува да остане над границата од 3 отсто од БДП во целиот прогнозен период, со 4,0 отсто во 2025, 3,8 отсто во 2026 и 3,5 отсто во 2027 година. Јавниот долг, според табелата на Европската комисија, се движи од 51,6 отсто од БДП во 2025 кон 52,5 отсто во 2026 и 53,3 отсто во 2027 година. Тоа не е експлозија, но е јасен тренд на стеснување на фискалниот простор.

Главниот ризик, според Европската комисија, доаѓа од конфликтот на Блискиот Исток и неговото влијание врз цените на нафтата. За земја која е енергетски интензивна и увозно зависна, подолг конфликт може да значи послаб раст, помали буџетски приходи и поголеми расходи за мерки против ценовниот шок. Во такво сценарио, јавните инвестиции повторно би биле први на удар.

Пораката е непријатна, но јасна: македонската економија расте, но не доволно здраво. Потрошувачката и патиштата ја држат активноста, но извозот, продуктивноста, работната сила, инфлацијата и фискалниот простор остануваат слабите точки. Без побрзи структурни реформи, посилен извозен сектор и подобра реализација на капиталните инвестиции, растот од 3,2 отсто лесно може да изгледа како успех во табела, а како стагнација во секојдневниот живот.