Skip to content
Маржата на ѓубривата ќе биде ограничена до 31 мај, откако Владата, по анализа на Државниот пазарен инспекторат и консултации со увозниците, донесе мерки со кои треба да се спречи нов раст на цените на вештачките ѓубрива и да се заштити домашното земјоделско производство во период кога земјоделците веќе влегуваат длабоко во сезонските трошоци. Одлуката значи ограничување на профитните маржи, намалување на цените на дел од старите резерви и обврска трговците да го одржуваат снабдувањето на пазарот.
Според објавените информации, највисоката бруто-профитна маржа за неорганските ѓубрива се ограничува на најмногу 5 отсто, додека кај органските и органоминералните ѓубрива, биостимулаторите и подобрувачите на својствата на почвата, ограничувањето е до 10 отсто. Дополнително, продажната цена на резервите што трговците ги набавиле по претходни цени треба да се намали за 10 отсто. Тоа, барем на хартија, треба да донесе пониски крајни цени за земјоделците и да го намали просторот за екстрапрофит во трговскиот синџир.
Владата воведува и обврска за континуирано снабдување. Трговците на мало треба месечно да обезбедуваат и продаваат најмалку 70 отсто од просечните количини набавени во 2026 година, а трговците на големо треба да ги снабдуваат малопродажните субјекти со најмалку 70 отсто од просечно продадените количини. Оваа точка покажува дека државата не се плаши само од високи цени, туку и од можност дел од пазарот да создаде вештачки недостиг или да го одложува снабдувањето во очекување на нови цени.
Но клучното прашање не е само дали мерката е оправдана, туку дали доаѓа навреме. Во пролетната сезона најголем дел од земјоделците веќе имаат направено значителни трошоци за подготовка, прихрана и основни репроматеријали. Ако ѓубривото било купувано по повисоки цени пред ограничувањето, тогаш ефектот од мерката ќе биде ограничен за оние што веќе платиле. За нив државната интервенција може да изгледа повеќе како задоцнета корекција отколку како реална заштита пред ценовниот удар.
Податоците што ги соопштија институциите ја отвораат и дилемата зошто реакцијата не дошла порано. Државниот пазарен инспекторат констатирал раст на цените и големи разлики во маржите, кои се движеле од 15 до 60 отсто, а кај дел од специјалните и органски ѓубрива достигнувале и до 70 отсто. Ако вакви разлики постоеле на пазарот, тогаш прашањето е дали надзорот бил доволно брз, дали институциите реагирале превентивно или повторно интервенирале откако штетата веќе се префрлила врз производителите.
Од перспектива на земјоделците, мерката може да помогне само ако брзо се почувствува на фактурите, не само во соопштенијата. Земјоделското производство не чека административни рокови. Сеидбата, прихраната, наводнувањето и заштитата имаат свој календар, а секое поскапување на репроматеријалите директно го притиска производителот. Кога трошокот за ѓубриво расте, земјоделецот има две лоши опции: да вложи повеќе и да ризикува помала заработка или да вложи помалку и да ризикува послаб принос.
Затоа ограничувањето на маржата е само дел од одговорот. Ако Владата сака системски да го заштити производството, ќе мора да размислува и за дополнителни мерки: понавремени субвенции, засилени пазарни контроли, јасен увид во увозните цени, поддршка за домашно производство на репроматеријали и механизми што ќе спречат ценовни шокови пред да стигнат до нивите. Самото ограничување на маржата може да ја намали злоупотребата, но не може целосно да го реши проблемот ако набавните цени, увозната зависност и слабата пазарна контрола останат исти.
Има и пазарна дилема што не смее да се игнорира. Ограничувањето на маржите секогаш носи ризик од нарушување на пазарните односи, особено ако мерката трае предолго или ако трговците ја компензираат преку други производи, послабо снабдување или одложени набавки. Но во услови кога инспекциите утврдуваат маржи од 60 или 70 отсто, државната интервенција тешко може да се претстави како неоснована. Прашањето е дали таа ќе биде прецизна, временски ограничена и проследена со контроли, или ќе остане уште една краткорочна политичка реакција.
Мерката за маржата на ѓубривата затоа отвора поширока слика за земјоделската политика. Ако донесе пониски цени, редовно снабдување и реална заштеда за производителите, ќе биде чекор што може да ја намали штетата во сезоната. Ако ефектот остане мал, затоа што земјоделците веќе купиле скапо ѓубриво, тогаш Владата ќе треба да одговори на потешкото прашање: дали реагира системски за да го заштити производството или ад-хок за да го смири незадоволството.