Skip to content
Генералниот секретар на НАТО, Марк Руте, се обиде да ја затвори политичката пукнатина што ја отвори американскиот претседател Доналд Трамп со новите остри пораки кон сојузниците, оценувајќи дека несогласувањата во Алијансата не значат нејзин распад, туку дел од демократскиот начин на функционирање.
По Самитот на НАТО во Анкара, Руте порача дека сојузот останува обединет и дека повремените судири меѓу членките не ја менуваат суштината на трансатлантската врска. Неговата порака доаѓа по серија настапи на Трамп во кои тој повторно ги критикуваше европските сојузници, отвори прашања околу трошоците за одбрана, ја обнови реториката за Гренланд и упати закани кон Шпанија во контекст на трговските односи.
Руте ја спореди Алијансата со семејство во кое има расправии, но тоа не значи дека семејството се распаѓа. Во неговото толкување, токму способноста на сојузниците отворено да се судрат, а потоа да се вратат на заедничка линија, е доказ за политичка издржливост, а не за слабост. Според Руте, тоа е разликата меѓу демократските системи и авторитарните режими, каде несогласувањата не се водат јавно.
Самитот во Анкара се одржа во атмосфера на зголемена чувствителност во НАТО. Трамп, кој и во претходните години ја користеше темата за одбранбените трошоци како притисок врз европските членки, повторно влезе во судир со дел од сојузниците. Но, на крајот на средбата тој даде поинаков тон, оценувајќи дека меѓу лидерите имало единство и дека самитот бил успешен.
Официјалната декларација од Анкара ја потврди заложбата на сите членки кон членот 5 од Вашингтонскиот договор, според кој напад врз една членка се смета за напад врз сите. Лидерите истовремено објавија дека европските сојузници и Канада во 2025 година ги зголемиле вложувањата во основните одбранбени потреби за повеќе од 139 милијарди долари, а во Анкара беа најавени и повеќе од 50 милијарди долари нови набавки.
Во декларацијата НАТО ја формулираше новата политичка рамка како посилна Европа во посилен НАТО. Тоа е линија што директно одговара на американскиот притисок: Европа да преземе поголем дел од безбедносниот товар, но без да се отвори простор за раздвојување од САД.
Украина остана една од централните точки на самитот. Сојузниците ветија 70 милијарди евра во воена опрема, помош и обука за Украина во 2026 година, како и обврска за одржување најмалку исто ниво на поддршка во 2027 година. Со тоа НАТО ја задржа линијата дека поддршката за Киев е дел од пошироката безбедносна архитектура на Европа.
Пораката на Руте е обид да се претвори внатрешната тензија во доказ за виталност на Алијансата. Но, зад смирувачкиот тон останува фактот дека НАТО влегува во период во кој американската политика кон сојузниците е помалку предвидлива, а европските членки мора побрзо да покажат дека зголемените буџети ќе се претворат во реални воени капацитети.
Затоа анкарскиот самит не беше само дипломатско менаџирање на Трамп. Тој беше тест дали НАТО може истовремено да ја зачува американската врска, да ја зајакне европската одговорност и да ја одржи поддршката за Украина во услови на војна, притисоци и сè погласни внатрешни несогласувања.
