НАТО и Шпанија со јасен одговор, суспензија од Алијансата не е можна

НАТО и Шпанија денеска испратија јасен одговор по извештаите дека во Пентагон се разгледувале можни мерки против Мадрид поради одбивањето да им овозможи на американските сили користење бази и прелети во контекст на војната со Иран. Алијансата порача дека нејзиниот основачки договор не предвидува механизам за суспензија или исфрлање на членка, а шпанскиот премиер Педро Санчез изјави дека неговата земја ќе соработува со сојузниците, но секогаш во рамки на меѓународното право.

Повод за реакцијата беше извештајот на Reuters дека во внатрешен мејл од Пентагон биле наведени можни „казнени“ чекори кон неколку НАТО-сојузници, а Шпанија била особено посочена затоа што не дала целосна поддршка за американските операции. Во истиот пакет, според Reuters, се споменувале и симболични и политички притисоци врз држави што Вашингтон ги смета за недоволно кооперативни.

Реакцијата на НАТО беше правно прецизна и политички значајна. Според ставот што го пренесоа повеќе меѓународни медиуми, основачкиот договор на Алијансата не предвидува ниту суспензија ниту исфрлање на членки. Официјалниот текст на Северноатлантскиот договор предвидува само можност држава сама да ја напушти Алијансата, и тоа со едногодишна најава, што значи дека идејата за „исфрлање“ на Шпанија нема правна основа во сегашната структура на НАТО.

Од шпанска страна, Санчез одби да ја драматизира ситуацијата, но не отстапи од суштинската позиција. Тој порача дека Шпанија останува апсолутно посветена на сојузништвото, но дека таа посветеност не значи автоматско прифаќање на секоја воена одлука ако Мадрид смета дека таа не е во согласност со меѓународната законитост. Токму тука е и главната политичка линија на спорот: не дали Шпанија е во НАТО, туку до каде оди солидарноста кога одделни операции излегуваат надвор од рамката што една членка ја смета за легитимна.

Ова ја отвора и пошироката дилема во самата Алијанса. НАТО формално инсистира на единство, но кризата покажа дека меѓу сојузниците постојат сериозни разлики околу тоа како се толкува лојалноста, а уште повеќе околу тоа дали американските барања секогаш треба да бидат политички и правно следени без резерва. Во тој контекст, реакцијата на НАТО беше обид да се смири драмата околу членството, а реакцијата на Шпанија обид да се одбрани правото на сопствена надворешнополитичка проценка без формално судирање со Алијансата.

На тој начин, спорот околу Шпанија засега не прераснува во правна криза за НАТО, туку во политички тест за тоа колку далеку може да оди притисокот врз една членка кога таа не сака да ја следи американската линија во чувствителен воен конфликт.