Нискиот Дунав откри бомби, мамутски коски и бродски остатоци

Историски нискиот водостој на Дунав откри делови од речното дно што со децении биле под вода – столб од мост во Нови Сад, стари бродски остатоци, неексплодирани бомби и коски за кои се претпоставува дека му припаѓале на праисториски мамут. Необичните глетки привлекуваат посетители, но зад нив стои сериозна хидролошка криза што веќе ги погодува пловидбата, наводнувањето, водните екосистеми и снабдувањето на каналската мрежа.

На мерната станица во Нови Сад, на 31 јули водостојот бил 52 сантиметри под водомерната нулта кота, со тенденција на дополнително опаѓање. Републичкиот хидрометеоролошки завод на Србија прогнозира спуштање до околу минус 56 сантиметри во првите денови од август. Негативната вредност не ја означува длабочината на реката, туку положбата на водата во однос на утврдената нулта точка на водомерот.

На новосадската плажа Штранд, повлекувањето на водата го оставило на суво првиот столб на Мостот на слободата. Делови од коритото се претвориле во широки песочни насипи по кои се движат граѓани, а на други места се појавиле остатоци од потонати пловила и предмети што со години биле скриени под водата. Меѓу откриените остатоци медиумите наведуваат и австриски шлеп натоварен со јаглен, кој потонал во 1937 година.

Ниското ниво на реката, сепак, создава и непосреден безбедносен ризик. Во близина на Петроварадин била пронајдена стара воена граната, а претходно бил забележан и предмет за кој се претпоставувало дека е авионска бомба. Поради можноста во речното дно да има уште неексплодирани средства, граѓаните не треба да ги допираат, поместуваат или самостојно да ги проверуваат сомнителните метални предмети.

Уште посериозен случај беше регистриран кај Батина во Хрватска, каде во Дунав беа откриени две советски авионски бомби од Втората светска војна. Секоја била тешка околу 150 килограми и содржела приближно 50 килограми експлозив. Поради опасноста при транспорт, полициските пиротехничари ги уништиле со контролирани експлозии на местото на кое биле пронајдени.

Повлекувањето на Дунав донесе и значаен палеонтолошки наод во Бугарија. Во изложеното речно корито кај селото Рјахово локален жител пронашол долна вилица, две бивни и предмет за кој се претпоставува дека е ребро од мамут. Експерти од Регионалниот историски музеј во Русе ги презеле остатоците за дополнителна анализа.

Директорот на музејот, Николај Ненов, предупредил дека наодот не треба однапред да се прогласува за сензација, бидејќи допрва треба да се потврдат видот и староста на коските. Според првичната процена, областа во минатото можеби била мочуриште во кое животното угинало пред илјадници години.

Ниската вода во бугарскиот дел од Дунав веќе ја нарушува и пловидбата. Во почетокот на јули биле регистрирани шест критично плитки места, меѓу кои кај Белене, Свиштов и Вардим, поради што биле воведени ограничувања за дозволениот газ на бродовите.

Во Србија состојбата е оценета како критична. Републичкиот штаб за вонредни ситуации одржа седница поради историски нискиот водостој и неговото влијание врз хидросистемот Дунав-Тиса-Дунав, пловидбата, енергетиката и снабдувањето со вода. Надлежните институции добиле задача постојано да ја следат состојбата и да преземаат координирани мерки.

Кај црпната станица Бездан нивото на Дунав се спуштило под вредностите за кои првично биле проектирани постојните капацитети. Српските власти најавија продлабочување на доводните канали и ангажирање дополнителна механизација за да се обезбеди прилив на вода кон каналската мрежа. Вонредна состојба била прогласена во Сомбор, Кула и Врбас поради зависноста на овие општини од функционирањето на Големиот бачки канал.

Проблемите се видливи и кај квалитетот на водата на Штранд. На почетокот на сезоната Дунав на ова капалиште бил во втората или третата класа, но последните анализи на повеќето мерни места го категоризирале во четврта класа, односно слаб еколошки статус. Главни причини се променетата концентрација на растворен кислород и високата температура на водата, која достигнала околу 25 степени.

Високата температура и нискиот водостој го забрзуваат развојот на алгите и го зголемуваат количеството органска материја. Микробиолошките показатели останале во дозволените граници, а хемискиот квалитет бил оценет како стабилен, поради што капењето не е забрането. На посетителите, сепак, им се препорачува да се истушираат веднаш по излегувањето од реката.

Нискиот водостој го намалува просторот за маневрирање на товарните бродови и ја ограничува количината товар што можат безбедно да го пренесуваат. Истовремено, недостигот од вода го отежнува наводнувањето, го загрозува рибниот фонд и ги менува условите во каналите и крајбрежните живеалишта. Српските власти најавија засилен надзор и спречување нелегално зафаќање вода.

Невообичаените предмети што се појавуваат на речното дно затоа се само највидливата последица на подолг период со недостиг од врнежи, мали зимски резерви на снег и продолжени топлотни бранови. Хидролозите во Србија очекуваат водостојот да продолжи да опаѓа, бидејќи во прогнозите нема врнежи што би можеле брзо да го обноват речниот проток.