Пожари како атомски бомби: Европа влегува во нова огнена ера

Огромните пожари што ги пустошат Франција и Шпанија веќе не се однесуваат како обични шумски пожари. Тие создаваат сопствени ветрови, облаци и молњи, се движат побрзо од капацитетот на противпожарните служби и принудија стотици илјади луѓе да ги напуштат своите домови. Според научниците, Европа влегува во нова ера на екстремни пожари, чија енергија во одредени случаи се споредува со повеќе атомски бомби.

Според Виктор Реско де Диос, професор по шумарско инженерство и глобални промени на Универзитетот во Љеида, континентот веќе се соочува со „пожари што не можат да се изгаснат“ додека траат најнеповолните временски услови.

Неговата споредба со атомски бомби се однесува на огромната топлинска енергија што ја ослободува пожарот во подолг временски период, а не на експлозивниот удар, радијацијата или другите последици од нуклеарното оружје. Кај големиот комплекс пожари во Шпанија, Реско де Диос проценува дека била ослободена енергија споредлива со 23 атомски бомби.

Таквата сила на пожарот ги надминува физичките можности за директно гаснење. Кога огнениот фронт достигнува екстремен интензитет, противпожарните авиони, водата и копнените екипи повеќе не можат безбедно да дејствуваат врз неговото чело. Приоритетот тогаш се префрла кон евакуација, заштита на населените места и обид пожарот да се задржи на неговите странични делови.

Највидлив доказ за новото однесување на пожарите е појавата на пирокумулонимбуси – огромни грмотевични облаци создадени од самиот оган.

Тие се формираат кога екстремната топлина создава моќен столб од жежок воздух, чад и влага што брзо се издигнува кон постудените делови од атмосферата. Доколку атмосферата е нестабилна, столбот прераснува во грмотевичен облак кој може да произведе сопствени ветрови, силни воздушни струења и молњи.

На тој начин пожарот почнува да создава сопствени временски услови. Ненадејните промени на ветерот го менуваат неговиот правец, додека молњите можат да отворат нови жаришта далеку од првичниот огнен фронт. Пожарот повеќе не зависи само од надворешната метеоролошка состојба, туку почнува самиот да ја менува атмосферата околу себе.

Ваквите огнени бури се добро документирани во Австралија, Канада и западниот дел на Соединетите Американски Држави, но досега беа исклучително ретки во Европа. Пирокумулонимбусот забележан над пожарот во Жиронда, во близина на Бордо, може да биде прв потврден случај од ваков вид во Франција.

Само пожарот западно од Бордо зафати околу 42.000 хектари, претежно борови шуми. Приближно 220.000 жители и туристи беа евакуирани од крајбрежните населби и туристичките комплекси во регионот. Огнот се приближи до вински, туристички и индустриски области, додека над 2.000 пожарникари и десетици летала беа вклучени во интервенцијата.

Во Шпанија, повеќе големи пожари истовремено зафатија делови од Авила, Мадрид, Кастељон, Замора и други региони. Само до последната недела од јули, официјалните податоци покажуваа повеќе од 150.000 хектари зафатена површина во триесетина големи пожари.

Заедно, пожарите во Франција и Шпанија предизвикаа евакуација или привремено затворање на повеќе од 330.000 луѓе. Истовременото отворање повеќе екстремни огнени фронтови претставува дополнителен проблем бидејќи ги ограничува авионите, пожарникарите и опремата што европските држави можат да си ги испраќаат една на друга.

Научниците причините не ги сведуваат само на високите температури. Екстремниот пожар се создава кога ќе се совпаднат повеќе фактори: суша, силен ветер, ниска влажност, големи количества сува вегетација, човечко или природно палење, конфигурација на теренот и ограничени можности за брза интервенција.

Франција и Шпанија претходно имаа релативно влажна зима и пролет. Дождот овозможи брз раст на тревата, грмушките и другата вегетација. Потоа, од мај следуваа повеќе топлотни бранови, малку врнежи и долги периоди со ниска влажност.

Растителната маса создадена за време на влажниот период брзо се исуши и се претвори во огромно количество гориво. Научниците го опишуваат овој премин од изразена влажност кон ненадејна жештина и суша како климатски „удар со камшик“.

Европа истовремено е континентот што се загрева најбрзо. Повисоките просечни температури не го предизвикуваат секое поединечно палење, но создаваат услови во кои вегетацијата побрзо се суши, пожарната сезона трае подолго, а огнот полесно достигнува интензитет што ги надминува можностите за гаснење.

Проблемот го засилува и напуштањето на руралните средини. Во многу европски региони земјоделското земјиште повеќе не се обработува, пасиштата исчезнуваат, а шумите и грмушките се поврзуваат во непрекинати површини исполнети со биомаса. Кога ќе се појави пожар, тој добива коридор низ кој може непречено да се движи.

Затоа експертите предупредуваат дека повеќе противпожарни авиони не можат да бидат единствениот одговор. Потребно е управување со вегетацијата, создавање прекини меѓу шумските комплекси, одржување на земјоделските површини, рано откривање на пожарите и подобро планирање на населбите што се наоѓаат непосредно до шуми.

Кај екстремните пожари, целосното гаснење понекогаш станува можно дури откако ќе се намали ветерот, ќе се зголеми влажноста, ќе паднат пообилни врнежи или огнот ќе стигне до простор без доволно гориво. Дотогаш, службите можат да ги заштитуваат луѓето и објектите, но не секогаш и да го сопрат целиот фронт.

Последиците не завршуваат со изгорените шуми. Чадот од големите пожари содржи ситни честички и загадувачи што можат да патуваат стотици километри, да го влошат квалитетот на воздухот и да предизвикаат сериозни здравствени проблеми, особено кај децата, повозрасните и лицата со респираторни и кардиоваскуларни заболувања.

Огнот ги погодува и туризмот, земјоделството, винските региони, сообраќајот, електроенергетската инфраструктура и цели локални економии. Во делови од Франција туристите беа евакуирани од кампови и крајбрежни населби, додека во Шпанија огнот зафати шуми, земјоделски површини и населби во близина на големи градови.

Опасноста повеќе не е ограничена само на традиционално пожарните области во јужниот Медитеран. Европските служби предупредуваат дека во следните недели зголемен ризик може да се појави и во Италија, Грција, Балканот и делови од Централна Европа.

Со нови топлотни бранови и силни ветрови во прогнозите, европската пожарна сезона сè помалку изгледа како низа одделни локални инциденти, а сè повеќе како долготрајна континентална криза во која огнените фронтови се отвораат истовремено, создаваат сопствено време и остануваат активни со недели или месеци.