Сѐ што мислевме за потеклото на животот може да е погрешно

Научниците не откриле ново место на кое започнал животот, туку собрале докази дека редоследот по кој основните аминокиселини станале дел од генетскиот код можеби бил поинаков од она што со децении се прикажува во учебниците.

Истражување предводено од Универзитетот во Аризона ја оспорува вообичаената претстава за постепеното вклучување на 20-те аминокиселини од кои се градат протеините. Анализата покажува дека некои посложени аминокиселини можеби биле присутни во најраните биолошки системи многу порано отколку што се претпоставувало.

Генетскиот код е систем преку кој информациите во ДНК и РНК се претвораат во протеини. Речиси сите познати организми на Земјата го користат истиот основен код и истиот сет од 20 аминокиселини.

Досегашните модели во голема мера се потпирале врз лабораториски експерименти што ги симулирале условите на младата Земја, како познатиот експеримент на Милер и Јури од 1952 година. Авторите на новата анализа предупредуваат дека таквите експерименти не ги содржеле сите хемиски елементи присутни на раната Земја, поради што можеле да создадат искривена претстава за редоследот на појавување на аминокиселините.

Истражувачите наместо целосни протеини анализирале повеќе од 400 семејства на древни протеински домени. Тоа се помали функционални делови од протеините, кои можеле да постојат и да се комбинираат долго пред појавата на современите клетки.

Повеќе од 100 од анализираните семејства постоеле уште пред последниот универзален заеднички предок, познат како LUCA, популација на древни организми од која потекнува целиот денешен живот. Се смета дека LUCA живеел пред околу четири милијарди години.

Анализата покажала дека раниот живот почесто користел мали аминокиселини, но дека аминокиселините што се врзуваат со метали можеби биле вклучени во кодот порано од досегашните процени.

Најголемо изненадување предизвикал триптофанот. Тој традиционално се смета за една од последните аминокиселини вклучени во генетскиот код, но бил позастапен во протеинските структури што потекнуваат од периодот пред LUCA отколку во оние што се развиле подоцна.

Научниците сметаат дека пред денешниот универзален генетски код можеби постоеле повеќе различни кодови што се натпреварувале меѓу себе. Дел од нив можеле да користат и аминокиселини што денес не се дел од стандардниот биолошки систем.

Дополнителни докази доаѓаат од примероците на астероидот Бену, донесени на Земјата со мисијата OSIRIS-REx. Анализата објавена во 2026 година покажала дека аминокиселините во раниот Сончев Систем можеле да се создаваат преку повеќе различни хемиски процеси, вклучително и во студени средини без топла течна вода.

Ова значи дека основните молекули потребни за животот не мора да потекнуваат од една единствена средина или од идентични услови. Некои можеле да се создадат на младата Земја, други во минерални и хидротермални системи, а дел да пристигнат преку астероиди и метеорити.

Истражување објавено во списанието „Science“ дополнително покажало дека научниците можат да создадат одржлива бактерија чии клучни рибозомски структури функционираат со 19 наместо со вообичаените 20 аминокиселини. Во експериментот биле заменети сите 382 остатоци од аминокиселината изолеуцин во рибозомот, а добиената клетка останала способна за живот и размножување.

Експериментот не претставува реконструкција на првиот живот, но покажува дека основната клеточна машинерија може да функционира и со поедноставен состав. Тоа ја поддржува можноста раните биолошки системи постепено да го проширувале својот генетски и аминокиселински „азбучник“.

Новите истражувања не го утврдуваат точниот момент, локацијата или единствениот механизам преку кој настанал животот. Тие го преиспитуваат редоследот по кој се развил генетскиот код и покажуваат дека преминот од нежива хемија кон најраните форми на живот веројатно бил посложен и се одвивал преку повеќе паралелни процеси.