Skip to content
Долговите на македонските општини повторно експлодираат и веќе се приближуваат до психолошката граница од 100 милиони евра, отворајќи го прашањето дали локалната самоуправа функционира како одржлив систем или како финансиска дупка без дно што постојано ја спасува централната власт.
Последните податоци покажуваат дека општините за само една година ги зголемиле долговите за повеќе од 20 милиони евра, а најголем товар повторно носат неколку големи општини чии блокирани сметки, неплатени фактури и судски извршувања со години се повторуваат како хроничен проблем.
Дупка без дно
Најзагрижувачко е што овој циклус станува правило, а не исклучок. Речиси секоја влада, без разлика на политичката боја, на крај интервенира со финансиска помош, репрограмирање долгови или нови трансфери кон општините. Наместо да се решаваат причините за колапсот, системот практично ги амнестира неодговорните локални политики.
Така се создава впечаток дека општините можат да трошат без реална контрола, затоа што на крај државата повторно ќе интервенира за да спречи целосен финансиски распад.
Главните причини за задолжувањето се повторуваат со години. Дел од општините имаат преголема администрација и високи тековни расходи што не можат да ги покријат со сопствени приходи.
Друг проблем се нереалните буџети и предизборните инфраструктурни ветувања кои често се реализираат без финансиска покриеност. Дополнително, слабата наплата на данокот на имот, комуналните такси и локалните давачки ги остава општините зависни од централниот буџет. Во многу случаи, долговите растат и поради судски спорови, камати, нефункционални јавни претпријатија и сомнежи за лошо менаџирање на јавните набавки.
Долговите растат, одговорност нема
Особено проблематично е што со години речиси никој не сноси политичка, институционална или кривична одговорност за финансискиот хаос. Иако се губат десетици, па и стотици милиони евра јавни пари, ретко има детални ревизии, санкции или системски промени.
Тоа создава опасен модел во кој долговите се префрлаат од една локална власт на друга, додека граѓаните остануваат со нефункционални услуги, дотрајна инфраструктура и повисоки локални трошоци.
Најилустративен пример е Тетово, општина која со години е симбол за финансиски колапс. Долговите на Тетово постојано растат, а проблемите се поврзуваат со слабата наплата на локалните приходи, огромните трошоци за јавни услуги и натрупаните обврски на јавните претпријатија. Градот со години се соочува со блокади, доцнења во плаќањата и зависност од државна помош, додека инфраструктурните проблеми остануваат нерешени.
Слична е состојбата и во Карпош, каде долговите драматично се зголемија во последните години. Таму финансиските проблеми се поврзуваат со големи капитални проекти, судски спорови и високи тековни расходи. И покрај тоа што станува збор за една од урбаните и економски поразвиени општини, финансиската дисциплина очигледно не успеала да го спречи натрупувањето на обврските.
Трет пример е Охрид, каде локалната власт со години се соочува со долгови поврзани со инфраструктурни зафати, комунални услуги и проблеми со јавните претпријатија. Иако Охрид важи за туристички центар со значителен економски потенцијал, приходите не успеваат да создадат стабилна финансиска рамка, а долговите периодично стануваат товар за редовното функционирање на општината.
Од предизборни ветувања до милионски долгови
Според достапните податоци, меѓу најзадолжените општини во државата се следните:
| Општина | Проценет долг |
|---|---|
| Тетово | над 13 милиони евра |
| Карпош | над 11 милиони евра |
| Охрид | над 8 милиони евра |
| Куманово | над 7 милиони евра |
| Битола | над 6 милиони евра |
Проблемот со општинските долгови одамна престана да биде само локален финансиски проблем. Тој станува прашање на функционалноста на државата, затоа што секое ново спасување на општините значи дополнителен товар врз државниот буџет и врз сите граѓани.
Без вистинска контрола, транспарентност и одговорност, системот испраќа порака дека долговите не се последица на лошо управување, туку нормален начин на функционирање.
Токму затоа, секој нов милион евра долг не е само бројка во финансиските извештаи. Тоа е само доказ дека локалната самоуправа сè уште работи со правила во кои јавните пари лесно исчезнуваат, а одговорноста речиси никогаш не стигнува до вистинска адреса.