Skip to content
Американскиот претседател Доналд Трамп повторно го отвори прашањето за „специјалниот однос“ меѓу Вашингтон и Лондон, откако се закани дека САД можат да го променат трговскиот договор со Велика Британија поради одбивањето на британската влада да ја следи американската линија во војната со Иран.
Во интервју за Sky News, Трамп изјави дека САД ѝ дале на Британија „добар трговски договор“, подобар отколку што, според него, морале да дадат, но додаде дека договорот „секогаш може да се промени“. Изјавата доаѓа во период на растечки тензии меѓу двете влади, откако премиерот Кир Стармер јавно порача дека Британија нема да биде вовлечена во американската воена стратегија кон Иран.
Стармер во Долниот дом изјави дека „ова не е наша војна“ и дека нема да попушти пред притисокот од Вашингтон. Таа позиција го отвори најсериозниот јаз во односите меѓу Лондон и Вашингтон од враќањето на Трамп во Белата куќа, особено затоа што трговскиот договор беше претставуван како доказ дека британско-американските односи остануваат силни и по Брегзит.
Договорот меѓу САД и Велика Британија предвидуваше намалување на дел од американските царини за британски автомобили, челик и алуминиум, а за возврат Лондон отвори поголем пристап за американско говедско месо и биоетанол. За британската влада, тој договор беше важен економски сигнал во време кога земјата се обидува да ја задржи трговската рамнотежа меѓу САД, ЕУ и сопствената постбрегзит економија.
Заканата на Трамп го менува тонот. Трговијата повеќе не се појавува само како економска тема, туку како инструмент на политички притисок. Пораката од Вашингтон е дека сојузништвото се мери и преку поддршка за американските воени одлуки, додека Лондон се обидува да ја задржи дистанцата од конфликт што веќе има последици врз цените на енергенсите, инфлацијата и глобалната економска стабилност.
Британската канцеларка Рејчел Ривс претходно изрази незадоволство од американските удари врз Иран без јасен план за излез од кризата. Во британската влада расте загриженоста дека војната може да предизвика нов економски удар, особено преку цените на нафтата, транспортот и енергетските трошоци. Во исто време, Трамп ја критикуваше британската политика за имиграција и енергетика, тврдејќи дека Лондон прави „трагични грешки“.
Судирот доаѓа во чувствителен момент за Стармер. Неговата влада се обидува да одржи функционални односи со Вашингтон, но истовремено сè поотворено зборува за потребата од поблиска соработка со Европската Унија. Во услови кога Трамп ја користи трговијата како политичка алатка, Лондон добива дополнителен аргумент дека не може целосно да се потпре на САД како стабилен економски и безбедносен партнер.
За Вашингтон, пак, британското одбивање да се вклучи во американската линија кон Иран се чита како недостиг на лојалност во момент кога Белата куќа бара меѓународна поддршка. Трамп во интервјуто оцени дека односот со Велика Британија е во „тажна состојба“ и дека Лондон „не бил таму кога бил потребен“. Таа формулација директно го погодува симболот на односите меѓу двете земји, кои со децении се опишуваат како најблиско западно сојузништво.
Во британската политика, изјавата беше прочитана како обид за принуда. Стармер настапи со став дека не ја менува позицијата, додека дел од британските политички реакции предупредуваат дека САД под Трамп стануваат непредвидлив партнер. Проблемот за Лондон е што економскиот договор со Вашингтон останува важен, но цената што Трамп ја врзува за него веќе не е само трговска.
Спорот околу Иран така ја извади на површина старата дилема на британската надворешна политика по Брегзит: колку Лондон може да гради самостојна глобална улога ако најважниот сојузник го условува економскиот договор со политичка послушност. Одговорот засега се бара меѓу Вашингтон, Брисел и домашниот притисок во Велика Британија, каде што војната, енергијата и трговијата сè повеќе се поврзуваат во една политичка криза.