Skip to content
Убиството на 31-годишна жена во битолската населба Баир не е само уште една црна хроника што ќе ја потресе јавноста еден ден и ќе исчезне следниот. Тоа е петтото убиство на жена во контекст на семејно насилство во Македонија од почетокот на годината и затоа мора да се чита како аларм за систем кој повторно стигнал предоцна. Настанот се случил утрото на 14 мај, околу 6:40 часот, на улицата „5-та“ во Битола, кога 33-годишен маж е осомничен дека со нож ја нападнал својата сопруга, со која, според полициските информации пренесени од ТЕРА, во последно време не живееле заедно.
Лекар од Итната медицинска помош можел само да констатира смрт. Осомничениот бил задржан во полициска станица, а случајот се документира во координација со јавен обвинител. Но зад полициската формулација останува суштинското прашање: дали ова убиство било само ненадеен чин или крајна точка на претходно насилство, контрола, закани, страв и институционално непрепознавање на ризикот?
Токму затоа битолскиот случај не смее да остане локална трагедија. Кога за неполни пет месеци се бројат пет убиени жени, државата веќе нема право на зборови како „изолиран случај“, „семејна расправија“ или „лична трагедија“. Овие формулации го омекнуваат насилството и го бришат контекстот. А контекстот е фемицид: убиство на жена во услови во кои родот, партнерската контрола, семејното насилство и институционалната немоќ се дел од истиот фатален образец.
Фемицидот не се случува одеднаш. Тој најчесто е последна точка на долг циклус на психолошко, физичко, економско или сексуално насилство, во кој жртвата постепено се изолира, се заплашува и се остава без реална заштита. Рацин.мк претходно потсети дека зборот „фемицид“ не е радикализација на јавната дебата, туку нејзино прецизирање: кога системот не ја заштитува жената од континуирано насилство, трагедијата не е само приватна драма, туку последица на структурна неправда.
Во Македонија проблемот одамна е поголем од поединечни случаи. Според податоците на Националната мрежа против насилство врз жени и семејно насилство, наведени во анализата на Рацин.мк, од 2014 до 2024 година се бележат најмалку 75 убиства на жени и околу 40 обиди за убиство на жени, а во 2025 година имало четири убиства на жени. Во 2026 година, со случајот во Битола, бројката веќе стигнува до пет.
Тоа значи дека не зборуваме за статистика, туку за повторлив модел. Жените пријавуваат, се повлекуваат, се враќаат, молчат, не веруваат дека институциите ќе ги заштитат или немаат каде да одат. Во меѓувреме, институциите често постапуваат формално: се прави записник, се отвора предмет, се упатува жртвата, се чека друга институција, се мери ризикот како административна категорија, а не како реална закана по живот.
Во анализата на Рацин.мк, ХЕРА и ЕСЕ укажуваат токму на тие слабости: формална и недоволно темелна проценка на ризик, слаба координација меѓу полицијата, центрите за социјална работа и обвинителството, доцнење или неизрекување итни мерки, недоволно следење на сторителите и ограничени капацитети за сместување на жртвите. Особено загрижувачко е тоа што психолошкото, економското и сексуалното насилство често не се препознаваат навреме, иако токму тие можат да бидат претходница на физичка ескалација.
Македонија има закони, протоколи и институции. Но фемицидите покажуваат дека проблемот не е само во тоа што пишува на хартија, туку што се случува кога жена ќе побара помош. Ако проценката на ризик е површна, ако сторителот не се следи, ако жртвата нема безбедно засолниште, ако службите се преоптоварени, ако институциите не разменуваат информации, тогаш системот постои формално, но не функционира за оние за кои е создаден.
Особено опасна е културата на релативизирање. Кога убиство на жена се опишува како „семејна кавга“, јавноста добива порака дека насилството е приватен проблем. Кога сторителот се објаснува преку љубомора, бес или „расправија“, се губи фактот дека фемицидот речиси секогаш има историја, динамика и предупредувачки сигнали. Јазикот не е спореден. Тој може или да ја открие системската одговорност или да ја сокрие.
Затоа случајот во Битола мора да биде пресвртница, не само нов број во мрачната статистика. Потребни се итни и јасни институционални одговори: сериозна анализа на секој фатален случај, задолжителна проверка дали претходно имало пријави или ризични индикатори, лична и институционална одговорност кога службите не постапиле со должно внимание, повеќе засолништа, обучени тимови во полицијата и центрите за социјална работа, како и функционален систем за следење на високоризични сторители.
Пет убиени жени за пет месеци не се само трагедии на пет семејства. Тоа е слика за држава во која заштитата на жените премногу често почнува кога веќе е доцна. Ако институциите повторно се задоволат со соопштенија, протоколи и повици за „зголемена свест“, следната трагедија нема да биде изненадување. Ќе биде продолжение на истата тишина што со години ја следи секоја убиена жена.
