Вучиќ бара нов тон со Маѓар

Односите меѓу Белград и новата власт во Будимпешта влегуваат во нова, повнимателна фаза, откако српскиот претседател Александар Вучиќ изјави дека телефонскиот разговор со идниот унгарски премиер Петер Маѓар поминал подобро отколку што очекувал и без непријатни тонови. Изјавата доаѓа само неколку дена по јавните остри размени меѓу двајцата, што му дава на разговорот поголема политичка тежина од обична дипломатска честитка.

Вучиќ рече дека верува во прагматизмот на Маѓар и дека е многу задоволен од тонот на разговорот, оценувајќи дека тоа зборува за подготвеноста на новото унгарско раководство да гради добри односи со Србија. Тој наведе дека двајцата разговарале за клучни теми за натамошно унапредување на српско-унгарските односи, а во објавата по разговорот посочи и прашања поврзани со енергетиката, регионалното поврзување, положбата на малцинствата и европскиот пат на Србија.

Разговорот е важен затоа што доаѓа по чувствителен политички пресврт во Унгарија. Петер Маѓар победи на парламентарните избори на 12 април и со тоа стави крај на 16-годишното владеење на Виктор Орбан, човекот со кого Вучиќ со години градеше блиски политички и стратешки односи. Маѓар треба да ја преземе премиерската функција во мај, а веќе започна и првични разговори со Европската унија за деблокирање на замрзнатите европски средства за Унгарија.

Токму затоа првиот контакт меѓу Вучиќ и Маѓар се следи и како тест за тоа дали Белград ќе успее брзо да воспостави работен однос со посторбановата Унгарија. Ова е особено важно бидејќи Србија и Унгарија во изминатите години градеа силно партнерство во енергетиката, инфраструктурата и регионалната политика, па секоја промена во Будимпешта директно се чувствува и во Белград.

Но зад смирениот тон на денешните изјави стои свеж политички конфликт. Само ден по изборната победа на Маѓар, меѓу Белград и новиот победник во Будимпешта изби јавна расправија, откако Маѓар алудираше на блиските односи меѓу Орбан, Вучиќ и словачкиот премиер Роберт Фицо, спомнувајќи дека знае и кој е „кумот“ зад тие политички врски. Вучиќ тогаш остро возврати, оценувајќи ги тие изјави како глупави и непотребни.

Затоа сегашната порака од Белград изгледа како обид за брзо смирување на тензијата и отворање нов канал на комуникација со идниот унгарски премиер. Вучиќ јасно порача дека не ги менува старите политички пријателства, но и дека Србија има силен интерес да ги зачува добрите односи со Унгарија, без разлика кој е на власт во Будимпешта. Во превод, Белград се обидува да покаже дека соработката со Унгарија за него е државен, а не личен или партиски проект.

За Србија, тоа не е мала работа. Унгарија беше еден од најгласните партнери на Белград во Европа, особено во времето кога Виктор Орбан и Вучиќ настапуваа со сличен политички речник за суверенитет, миграции, енергија и регионални интереси. Со победата на Маѓар, таа оска не исчезнува автоматски, но влегува во период на преиспитување.

Затоа разговорот што Вучиќ го опиша како подобар од очекуваното има пошироко значење. Тој покажува дека и покрај почетниот судир, и Белград и новата унгарска власт засега избираат прагматизам наместо конфронтација. Прашањето е дали тој тон ќе се задржи и кога ќе дојдат потешките теми: од европската политика и односот кон Русија, до регионалните сојузништва што со години беа дел од релацијата Орбан–Вучиќ.