Што прави руски „Правфонд“, кој е под санкции на ЕУ, во Србија?

Братството, вкоренето во православието, заедничката борба против нацизмот за време на Втората светска војна и спротивставувањето на сегашната закана што доаѓа од Западот – ова се пораките што ги придружуваат српско-руските односи.

Покрај медиумите и официјалните изјави, тие се шират и на заеднички настани на српски и руски организации, од кои многу не се познати на пошироката јавност.

Во Србија има десетици српско-руски компании, според податоците од Агенцијата за економски регистри.

Некои активно соработуваат со организации од Русија кои се санкционирани од Европската Унија, како што е Правфонд.

Правфонд, кој ЕУ го обвинува за ширење руска пропаганда, тврди дека им помага на Русите во странство.

„Правната и аналитичката работа на Правфонд систематски се користи за зајакнување на клучните дезинформации од Кремљ, особено обвинувањата за „нацификација“ на Украина, широко распространетата „русофобија“ и „системскиот прогон на рускојазичното население во соседните земји“, објави Европскиот совет.

Руските власти ги отфрлија обвинувањата како „измислени“.

„Фондот им помага на сонародниците кои се наоѓаат во неволја. Работи чесно и отворено“, изјави Марија Захарова, портпаролка на Министерството за надворешни работи, како што објави државната агенција Тасс.

Србија, земја-кандидат за членство во ЕУ повеќе од една деценија, единствената заедно со Белорусија, не воведе санкции кон Русија по почетокот на инвазијата на Украина во 2022 година.

Сепак, во текот на 2025 година, Белград постојано беше цел на критики од Москва поради извозот на оружје во Украина, а односите во моментов се оптоварени со продажбата на мнозинскиот руски удел во сопственост на Српската нафтена индустрија, што е клучно за функционирањето на целата српска економија.

Во 2016 година, според анализата на Центарот за евроатлантски студии, во Србија имало 109 организации кои ги промовирале српско-руските односи.

Меѓу нив се здруженија на руски граѓани, невладини организации, фондации, политички партии и движења, медиуми.

Десет години подоцна, ситуацијата е слична, како што може да се види од регистарот на APR.

„Овие организации се создадени за Русија да оствари поширок интерес – не само кон владата, туку и кон целото општество во кое тие градат став за разни можни случувања“, вели Срѓан Цвијиќ, од Белградскиот центар за безбедносна политика.

„Степенот до кој сите тие се под влијание на Русија е отворено прашање.“

„Сепак, гледаме дека Русите не се потребни за да има антизападни пораки во Србија, повеќето од нив ги шират владата и медиумите под нивна контрола“, додаде Цвијиќ за Би-Би-Си на српски јазик.

Што е Правфонд?

Основана е во 2012 година со указ на тогашниот претседател на Русија, Дмитриј Медведев, со цел да се обезбеди правна и друга поддршка во случај на кршење на правата на Русите што живеат во странство, според веб-страницата на организацијата.

Помошта се обезбедува преку грантови, а организацијата има буџет од 4,2 милиони долари во 2025 година.

Врз основа на протечени е-пораки од оваа организација, истражувачките медиуми објавија дека од 2012 до 2024 година, Правфонд доделил повеќе од 1.000 грантови на здруженија надвор од Русија, чија просечна вредност била 16.500 евра.

Дел од овие пари биле искористени и за плаќање на одбраната на луѓе обвинети за шпиони, криминалци и ширење руска пропаганда, објави истражувачката мрежа OCCRP.

Правфонд, исто така, платил за учебник за литванска историја што ја оправдува советската окупација на земјата, финансирал проруски канали на Телеграм и платил веб-страница со вести од балтичките држави за објавување проруски статии, додаде таа.

Марија Захарова дури и тогаш ги отфрли тие тврдења, велејќи дека единствената мисија на фондацијата е да ги заштити човековите права.

На почетокот на мај 2026 година, Правфонд главно емитуваше содржини поврзани со Денот на победата во Русија на 9 мај и парадата, што во претходните години беше можност Кремљ да ја истакне водечката улога на Русија како борец против нацизмот и да ја оправда четиригодишната воена офанзива против Украина.

Правфонд и Србија

Правфонд соработува со Центарот за правна помош на сонародниците во Србија и чадор-организацијата Координациски совет на руските сонародници (КСРС).

На некои од нивните собири во Белград беше нагласена „русофобијата“.

Во моментов се води борба за уништување на руската култура, за распаѓање и уништување на традиционалните вредности, беше кажано на конференцијата организирана од СССР во 2024 година, објави Раша денес.

Во рамките на КСРС е друштвото „Наисус“ од Ниш, кое учествува во издавањето на списанието „Слово Југа“, на руски и српски јазик, со финансиска поддршка на Правфонд од 2025 година.

Руското издание на списанието е поддржано и од Руската фондација за мир, која е исто така на листата на санкции на ЕУ, за оправдување на инвазијата на Украина и застапување на идејата за обединување на рускиот свет.

Правфонд учествуваше и во организацијата на настани во Србија, меѓу кои беше и тркалезната маса „Русија, Украина и балкански паралели“.

На овој собир, според извештаите на „Раша Тудеј“, било заклучено дека „Западот денес води војна против Русија, како што правеше против Србија во 1990-тите“.

Правфонд известува и за настаните организирани од Бесмртниот полк – меѓународно, граѓанско-патриотско движење за зачувување на личното сеќавање на генерациите од Втората светска војна.

Србија и Русија се братски земји, нашите народи делат вековна историја и невозможно е да нè разделат, пишува тој за откривањето на споменикот на борците на Црвената армија.

Пред одбележувањето на овогодинешниот Ден на победата, на 9 мај, рускиот амбасадор Александар Боцан-Харченко и министерката Милица Ѓурѓевиќ Стаменковски положија венец на споменикот на паднатите војници.

Русија и Србија, водени од сопствените национални интереси, ќе продолжат со тесна соработка во зачувувањето на сеќавањето на настаните од Втората светска војна и спротивставувањето на обидите за фалсификување на историјата, рече рускиот амбасадор.

Влада во корист на Русија

Иако соработува со организации од Србија, претходна анализа покажа дека активностите на Правфонд се првенствено фокусирани на балтичките земји, членки на НАТО, како и на Грузија и Белорусија.

Една петтина од сите грантови на Правфонд биле наменети за Латвија, Естонија и Литванија, напиша OCCRP.

Голем број Руси живеат во овие земји, а еден од столбовите на руската надворешна политика е ставот дека поранешните граѓани на Советскиот Сојуз во соседните земји се дел од рускиот културен и политички свет, се додава во анализата.

Србија не е зона на интерес за Русија на начин на кој се Грузија или Украина, но е земја со пријателска влада и население, вели Срѓан Цвијиќ.

„Русија ја користи Србија како тројански коњ во својата отворена и тајна војна со Западот“.

„Преку режимот, може да ги расипе работите на Европската Унија на Балканот, да го спречи процесот на проширување или диверзификација на енергијата“, вели тој.

За владата, идејата за добри односи со Русија е важна за да се задржи нивниот електорат, смета Цвијиќ.

Иако беше критикуван многу пати од Брисел, претседателот Вучиќ беше на парадата во Москва во 2025 година.

Според најновите податоци на Евробарометарот, луѓето во Србија имаат најмалку доверба во ЕУ, а доминира позитивен став кон Русија.

Цвијиќ вели дека претходните истражувања на други организации покажале дека токму меѓу гласачите на Српската напредна партија поддршката за Русија е најраспространета.

„Сепак, не може да биде само тоа. Владата се однесува како да е уценета“, заклучува тој.