Skip to content
Самитот на Европската Унија и земјите од Западен Балкан, кој ќе се одржи во Тиват на 5 јуни, би можел да стане еден од најважните политички собири во регионот во последните години. Во време кога војната во Украина ги менува геополитичките приоритети на Европа, а Брисел се обидува да го оживее процесот на проширување, лидерите на шесте земји од Западен Балкан доаѓаат во Црна Гора со различни очекувања, но и со многу различни резултати на европскиот пат, анализира Нова.рс.
Повеќе од 30 шефови на држави и влади ќе се соберат во Тиват, меѓу кои францускиот претседател Емануел Макрон, германскиот канцелар Фридрих Мерц, шпанскиот премиер Педро Санчез, италијанскиот премиер Џорџо Мелони, претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен, претседателот на Европскиот совет Антонио Коста и високата претставничка на ЕУ Каја Калас. Според организаторите, ова е најголемиот дипломатски настан во историјата на модерна Црна Гора.
Како што рече Ана-Марија Бура, советничка на претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта, „новиот бран на проширување на Европската Унија е реален и опиплив“, и ова ќе биде централната порака на состанокот во Тиват.
Црна Гора сака потврда дека е следниот член
За домаќинот на самитот, Црна Гора, состанокот има посебно значење. Се одржува речиси две децении по враќањето на независноста, а Подгорица го гледа како потврда дека Подгорица е најсериозниот кандидат за следното проширување на Европската Унија.
Во последните години, Црна Гора успеа да го деблокира процесот на преговори и да остане пред сите други земји во регионот. Во Брисел, можноста Подгорица да стане првата следна членка на ЕУ доколку продолжи со реформите во областа на правдата, борбата против корупцијата и владеењето на правото се споменува сè почесто.
Антонио Коста изјави пред неговата балканска турнеја дека постои „моментум“ за проширување и сега е време за резултати. Во Подгорица очекуваат политичка потврда од Тиват дека овој моментум се однесува првенствено на Црна Гора.
Албанија ја користи историската можност
Ако Црна Гора е лидер во процесот на преговори, Албанија стана најпријатното изненадување на европската политика на проширување во последната година.
На крајот на мај, во Брисел се одржа осмата меѓувладина конференција ЕУ-Албанија, каде што беше потврдено дека Тирана ги исполнила клучните преодни критериуми во областа на владеењето на правото и судството. Европската комесарка за проширување Марта Кос објави дека Албанија „официјално влезе во последната фаза од преговорите за пристапување“ и стана само втората земја-кандидат, по Црна Гора, што го достигна тоа ниво.
„Албанија направи голем чекор во процесот на европска интеграција“, рече Кос, истакнувајќи ги судските реформи, борбата против корупцијата и работата на Специјалното обвинителство СПАК.
Премиерот Еди Рама не ги крие амбициите на својата земја. Зборувајќи во Брисел, тој рече дека Албанија е „најпроевропската земја во Европа“ и ќе направи „сè што е потребно“ за да стане членка на Европската Унија.
„Ние сме фанатици на ЕУ“, рече Рама, нагласувајќи дека Албанија е 100% усогласена со заедничката надворешна политика на Европската Унија.
Токму затоа Тирана доаѓа во Тиват со очекување да добие дополнителен политички импулс за завршување на преговорите и потврда дека проширувањето повеќе не е само ветување, туку вистински процес.
Северна Македонија бара излез од бугарската блокад
За разлика од Албанија, Северна Македонија останува заробена во спор со Бугарија.
Во последните месеци, премиерот Христијан Мицкоски инсистира дека неговата земја не може да прифати уставни измени под условите што ги бара Софија. Од друга страна, бугарската министерка за надворешни работи, Велислава Петрова, вели дека нема отстапувања од договорот од 2022 година и дека без исполнување на преземените обврски, нема напредок кон Европската Унија.
Аналитичарката Симонида Качарска оценува дека процесот на проширување доби нов импулс поради војната во Украина, но предупредува дека е малку веројатно дека членките на ЕУ наскоро ќе ги променат правилата со цел да ги решат блокадите на одредени кандидати.
Затоа, во Тиват, Северна Македонија ќе се обиде да обезбеди поголема политичка поддршка од своите европски партнери за да излезе од ќорсокакот во кој се наоѓа со години.
Косово и Босна и Херцеговина чекаат сигнал од Брисел
Самопрогласената држава Косово доаѓа во Тиват во сложена политичка ситуација, со нерешени прашања во односите со Србија и внатрешнополитички тензии по изборите. Приштина очекува Европската Унија да испрати појасен сигнал за европската перспектива и отстранувањето на преостанатите политички пречки.
Босна и Херцеговина, од друга страна, влегува на самитот оптоварена со длабока институционална криза и сè почести предупредувања од Брисел дека внатрешните политички блокади го загрозуваат европскиот пат на земјата. И покрај формалното отворање на преговорите, БиХ сè уште заостанува во спроведувањето на клучните реформи.
Вучиќ помеѓу Брисел и Пекинг
Доаѓањето на претседателот на Србија, Александар Вучиќ, ќе привлече најголемо внимание.
Додека Црна Гора и Албанија постигнуваат конкретен напредок во преговорите, Србија стагнира со години. Европската комисија и земјите-членки постојано предупредуваат на проблеми во областа на владеењето на правото, слободата на медиумите, независноста на институциите и непочитувањето на заедничката надворешна политика на ЕУ.
Особено е проблематично што Белград одбива да воведе санкции врз Русија, а во исто време да ја продлабочи стратешката соработка со Кина.
Непосредно пред самитот во Тиват, Вучиќ престојуваше во Пекинг, каде што кинескиот претседател Си Џинпинг му го додели Орденот за пријателство. За време на посетата беа потпишани речиси 30 договори, а српскиот претседател рече дека не може да замисли „подобар ден во својата политичка кариера“.
Бранка Латиновиќ, потпретседателка на Форумот за меѓународни односи, за Нова изјави дека Брисел внимателно ќе ги анализира потезите на надворешната политика на Србија и дека ваквите пораки „не можат да помогнат на европскиот пат на Србија“. Во исто време, агенцијата Блумберг предупреди дека Србија се приближува кон европските „црвени линии“ кога станува збор за односите со Кина.
Затоа самитот во Тиват ќе претставува еден вид политичка операција за Вучиќ за подобрување на односите со европските лидери. По неколкудневно демонстрирање блискост со Си и кинеското комунистичко раководство, претседателот на Србија доаѓа пред Макрон, Мерц, Фон дер Лајен и други европски претставници обидувајќи се да покаже дека европскиот пат на Србија сè уште постои.
