Skip to content
Европската економија повторно влегува во непријатна зона: инфлацијата наместо да се враќа кон целта на Европската централна банка, повторно забрзува.
Според прогнозите на економистите, како што пренесува Ројтерс, годишната инфлација во еврозоната во август би можела да достигне 3,3 отсто, откако во јули изнесуваше 2,9 отсто. Ако оваа прогноза се потврди со официјалните податоци, тоа би било највисоко ниво од 2023 година.
Тоа не е само статистички податок. Зад бројката стои повторно активирање на еден механизам што Европа се надеваше дека го оставила зад себе – поскапувањето на енергијата повторно се прелева во пошироките животни трошоци.
И токму тука е најголемиот проблем.
Енергијата повторно го диктира темпото
Во јули инфлацијата во еврозоната веќе се искачи на 2,9 отсто, од 2,8 отсто во јуни. Енергетската инфлација тогаш достигна дури 10 отсто, додека инфлацијата кај услугите се искачи на 3,3 отсто.
Тоа покажува дека проблемот не е ограничен само на бензинот, гасот или електричната енергија.
Кога енергијата поскапува, поскапува транспортот. Потоа производството. Потоа храната, услугите и сите оние производи во чија цена е вградена енергијата потребна за нивно производство или дистрибуција.
Затоа енергетскиот шок е особено опасен за централните банки: не мора веднаш да создаде инфлација во секој сектор, но може постепено да ја прошири инфлацијата низ целата економија.
ЕЦБ повторно е ставена под притисок
Европската централна банка веќе нема луксуз да гледа само во тоа дали економијата расте.
Нејзината основна цел е инфлацијата да ја стабилизира околу 2 отсто на среден рок. Во јуни ЕЦБ ги зголеми каматните стапки за 0,25 процентни поени, прво зголемување по речиси три години, токму поради инфлаторниот притисок поврзан со енергетскиот шок. Во јули, пак, ги остави стапките непроменети, но предупреди дека целосниот ефект од енергетскиот шок сè уште не е видлив.
Сега притисокот повторно расте.
Според информациите од пазарите и извештаите за ставовите во ЕЦБ, зголемување на основната каматна стапка од 2,25 на 2,50 отсто во септември се смета за сè поверојатно.
Членката на Извршниот одбор на ЕЦБ, Изабел Шнабел, дури предупреди дека со сегашното ниво на камати инфлацијата веројатно нема да се врати кон целта на среден рок и дека е потребно дополнително затегнување на монетарната политика.
Тоа е сигнал дека проблемот може да биде посериозен од еднократен скок на цените на енергијата.
Дилемата на ЕЦБ: да ја гуши инфлацијата или да го штити растот?
Тука почнува вистинската економска дилема.
Повисоките камати ја поскапуваат цената на парите. Тоа значи поскапи кредити за домаќинствата, поскапо финансирање за компаниите и помалку простор за инвестиции и потрошувачка.
Но, ако ЕЦБ не реагира, постои ризик повисоките цени да станат трајни и да се вградат во платите, услугите и очекувањата на граѓаните и компаниите.
Затоа централната банка се наоѓа меѓу две опасности:
премногу високи камати можат да го забават економскиот раст, а премногу ниски камати можат повторно да ја разгорат инфлацијата.
Особено непријатно е што овојпат инфлацискиот притисок доаѓа во услови на геополитичка нестабилност, а не само од прегревање на домашната побарувачка.
Што значи ова за Македонија?
Иако Македонија не е членка на еврозоната, европската инфлација не е далечен проблем.
Напротив.
Еврозоната е еден од најважните економски партнери на македонската економија, а голем дел од трговијата, инвестициите, дознаките и финансиските текови се поврзани со европскиот пазар.
Затоа повисоката инфлација во Европа може индиректно да се пренесе и кај нас преку увозните цени, енергијата, транспортот и цените на производите од европските пазари.
Уште поважно е што политиката на ЕЦБ има пошироки последици за финансиските пазари. Кога каматите во еврозоната растат, условите за финансирање во регионот генерално стануваат поскапи.
За македонските граѓани тоа значи дека европската инфлација не треба да се гледа како туѓа статистика.
Она што денес се случува во Франкфурт утре може да се почувствува во цената на кредитот, во цената на енергијата или во сметката во продавница.
Клучниот тест доаѓа на 1 септември
Официјалниот одговор ќе стигне со флеш-проценката на Евростат на 1 септември, кога ќе стане појасно дали август навистина донел толку силен скок на инфлацијата.
Токму затоа бројката од 3,3 отсто треба засега да се чита како сериозен предупредувачки сигнал, а не како конечен резултат.
Но дури и пред официјалната потврда, трендот е доволно јасен: инфлацијата во еврозоната се оддалечува од целта од 2 отсто, енергетските цени повторно стануваат проблем, а ЕЦБ веќе се подготвува за ново затегнување на монетарната политика.
Европа можеби не се враќа во инфлациската криза од 2022 година.
Но, се враќа едно прашање за кое многумина мислеа дека е решено: колку долго централните банки ќе мора повторно да ја плаќаат цената на високите цени со високи камати?
И токму одговорот на тоа прашање ќе биде важен и за Македонија.
