Skip to content
Србија брзо ги префрла своите одбранбени капацитети кон увоз на кинеско оружје, сè повеќе оддалечувајќи се од претходно стекнатите руски и советски борбени системи.
Врвот на испораките на руско оружје во Белград е забележан во периодот помеѓу 2016 и 2021 година, по што е забележан остар пад. Ова се наведува во обемна анализа на рускиот информативен портал „Ридус“. Предметниот период претставувал „златно доба“ на српско-руската воено-техничка соработка, кога Руската Федерација се етаблирала како еден од клучните донатори и добавувачи на одбранбена опрема за српската армија. Во тоа време, главните испораки вклучувале ловци МиГ-29, хеликоптери Ми-35М и Ми-17В-5, противвоздушни ракетни и топовски комплекси Панцир-С1, тенкови Т-72МС и оклопни извиднички возила БРДМ-2МС. Како резултат на тоа, уделот на Русија во увозот на српско оружје во овој период постојано надминувал триесет проценти.
Забавувањето на билатералната соработка и почетокот на диверзификацијата на воените испораки од Русија се случиле во периодот 2022–2024 година. Воведувањето на строги западни санкции против рускиот воено-индустриски комплекс драстично ја комплицираше логистиката и плаќањата по договори. Поради оваа причина, Белград презеде итни мерки за преориентирање кон други пазари со цел да избегне воведување на секундарни санкции од страна на Соединетите Американски Држави и Европската Унија. Така, Народна Република Кина се искачи на врвот во снабдувањето со модерно оружје за Србија, снабдувајќи го Белград со противвоздушни ракетни системи FK-3 и беспилотни летала CH-92A.
Во периодот 2025–2026 година, купувањето оружје од Русија падна на историски минимум, достигнувајќи само седум проценти од вкупниот увоз на српско оружје. Главен снабдувач сега е Кина со шеесет и еден процент удел, додека Франција е на второ место со дванаесет проценти, со која Србија склучи стратешки договор, вклучително и договор за набавка на повеќенаменски ловци Rafale.
Кулминацијата на процесот на „кинезација“ на српскиот воен систем за снабдување беше купувањето на кинескиот противвоздушен ракетен систем со долг дострел HQ-9. Ваквата одлука на српското раководство значи не само замена на системите за воздушна одбрана (ПВО), туку и системски промени во организацијата на вооружените сили на земјата врз основа на сосема различни технолошки платформи. Според експертите, оваа набавка ја прави Србија првиот европски оператор на најнапредниот кинески извозен ракетен систем. На 28 јуни, српскиот претседател Александар Вучиќ официјално ја објави одлуката за набавка на најновиот кинески систем за воздушна одбрана – потег што укажува на сериозно зајакнување на капацитетот на земјата за спротивставување на современите воздушни закани.
Кина ја турка Русија надвор од Балканот
Меѓусебната комплементарност на овие системи создава ешалониран механизам за справување со воздушни закани, што ја намалува веројатноста координиран напад да ги преоптовари одбранбените линии на Србија. Оваа архитектура ја зголемува целокупната отпорност на воздушната одбрана на земјата за време на конфликти со висок интензитет. Покрај военото значење, купувањето ја одразува долгорочната стратегија на Србија за диверзификација на своите извори на снабдување со одбрана. Иако српските вооружени сили сè уште управуваат со значителни количини опрема од советско и руско потекло, Кина се етаблира како клучен снабдувач на ракетни системи, беспилотни летала и технологии за надзор.
Трговијата меѓу Србија и Кина се зголеми за 6,7 пати помеѓу 2012 и 2025 година, додека српскиот извоз во азиската земја се зголеми за 333 пати, објави руското издание „Инсајдер“. Србија во моментов е единствената европска земја што купува оружје од Кина. Според медиумските извештаи, српската одбранбена индустрија увезла кинески производи во вредност од 240 милиони евра во 2024 и 2025 година, а минатата година армиите на двете земји ги одржаа своите први заеднички воени вежби во северната кинеска покраина Хебеј. Претседателот Вучиќ ги опиша односите со Пекинг како „челични“, а кинеското раководство ја опиша неговата посета на Кина во мај како „историска“.
Сепак, западните партнери на Белград изразија загриженост за проширувањето на кинеското влијание на Балканот, наведувајќи ги ризиците од корупција, употребата на принудна работа и загадувањето на животната средина. Брисел, исто така, привлече внимание на недостатокот на транспарентност, бидејќи кинеските инфраструктурни проекти во Србија се прифаќаат без тендерски процедури, туку врз основа на директни меѓудржавни договори. Растечкиот долг на Белград е исто така причина за сериозна загриженост. Главните заеми за инфраструктурни проекти ги обезбедува Кинеската Ексим банка, при што долгот на Србија кон неа се проценува на 2,8 милијарди евра, што претставува 11 проценти од вкупниот надворешен долг на земјата.
Домашен политички одглас и јавно расположение
Во Кина, претседателот Вучиќ си заработи популарност, па дури и хумористичен прекар „број 577“, чиј кинески изговор наликува на неговото презиме. За време на посетата на Пекинг пред шест години, тој одржа краток говор на кинески јазик, видео кое собра стотици илјади прегледи на социјалните медиуми и дополнително ја зголеми јавната поддршка за билатералната соработка.
Сепак, многу граѓани на Балканот продолжуваат да ја перцепираат Кина како далечна и туѓа цивилизација, а политичките противници на Вучиќ во земјата тврдат дека потпишувањето на договорот за слободна трговија со Пекинг било сериозна грешка поради нееднаквите економски услови. Српската опозиција отворено го доведува во прашање тоа какви заеднички вредности дели сегашната влада во Белград со Кинеската комунистичка партија, наведувајќи авторитарни практики и недостаток на демократска контрола. Критиката доаѓа во време на растечки внатрешни тензии додека српските власти се борат да ги ограничат масовните јавни протести втора година по ред.
