Андреја Стојковски за патот кон ЕУ: Во политички процес нема гаранции, македонскиот јазик најдобро се штити со превод на европското законодавство

Во најновото издание на ТВ магазинот „Трилинг“, Андреја Стојковски од институтот Преспа направи детална анализа на македонските евроинтеграции, реформскиот процес и барањата за гаранции во спорот со Бугарија. Неговите ставови откриваат една пореална слика за тоа каде се наоѓа Македонија на патот кон ЕУ и кои се вистинските предизвици што претстојат.

Реформската агенда и митот за брзо стигнување на соседите

На прашањето дали Македонија може за релативно кратко време да ги стигне Албанија и Црна Гора во преговорите, Стојковски повика на реализам. Тој истакна дека реформската агенда е паралелен процес кој директно не значи и автоматско отворање или затворање на поглавјата. Црна Гора е далеку понапред во процесот и се очекува да стане членка на Унијата во 2028 година.

Иако некои пресметки покажуваат дека Македонија има 42% усогласеност со европското законодавство (врз основа на билатералниот скрининг од 2022-2023 година), Стојковски предупредува дека европското право е „жива материја“ која постојано се менува со нови регулативи, па реалноста денес можеби е поинаква. Во однос на претстојната посета на европската претставничка Марта Кос, тој не е голем оптимист и смета дека посетата најверојатно ќе значи само повторување на истите пораки и ублажување на чувството на предаденост по почетокот на преговорите со Молдавија и Украина.

Гаранции во преговорите и политичката реалност

Околу инсистирањето на македонските власти за дополнителни гаранции дека Бугарија нема да испорачува нови услови откако Бугарите ќе се внесат во Уставот, Стојковски е дециден: процесот кон ЕУ е исклучително политички и во него никој не може апсолутно да гарантира консензус.

Сепак, тој потсети дека гаранција веќе е дадена преку изјавите на највисоките европски официјални лица, како и од поранешните и актуелните политички лидери во Бугарија, кои потврдија дека уставните измени се единствениот билатерален услов за отворање на првиот кластер. Според него, најсилната гаранција што Македонија може да ја има е да биде „одличен ученик“ – доколку државата континуирано напредува во реформите, самата ќе го диктира темпото и ќе ги активира механизмите за внатрешен притисок во Унијата против било какви неоправдани блокади од држави членки.

Заштита на идентитетот и визија за иднината

Највпечатливиот дел од разговорот се однесуваше на националните интереси и стравот од губење на идентитетот. Стојковски потенцираше дека идентитетот не може да се гарантира со надворешни механизми, туку тој се гради и штити дома – преку континуирана грижа за културата, јазикот и литературното творештво.

„Преговарачката рамка вели дека целокупното европско законодавство, а тоа се 360.000 страници или можеби повеќе, треба да бидат преведени на македонски јазик. Тоа е веројатно најголемата заштита на македонскиот јазик којашто можеме да ја добиеме“, истакна Стојковски.

На крајот, тој апелираше дека не треба да се губи фокусот занимавајќи се со прашања што ни штетат, туку да се градат врски. Политичката елита, според него, мора да покаже храброст и визија за да ја осигура европската иднина, која во моментов е најсилната точка на поврзување меѓу граѓаните во државата