Skip to content
Македонија влегува во последните часови од рокот за исполнување на реформската обврска поврзана со Изборниот законик без јавно објавен политички договор, со што под ризик се става исплата од точно 4.281.623,70 евра од Инструментот за реформи и раст на Европската Унија.
Евроамбасадорот Михалис Рокас денес ги повика политичките партии итно да ги надминат разликите, нагласувајќи дека станува збор за неповратни средства наменети за проекти од интерес за граѓаните. Претходно, еврокомесарката за проширување Марта Кос соопшти дека Македонија исполнила околу 90 проценти од десетте реформи што требало да бидат реализирани до 15 јули, додека преостанатата обврска е усвојувањето на измените на изборното законодавство.
Во Реформската агенда на Македонија за периодот 2024-2027 е предвидено сеопфатно разгледување на изборното законодавство за отстранување на постојните недоследности и усогласување со забелешките на ОБСЕ/ОДИХР од изборите во 2024 година. Исполнувањето на овој конкретен чекор е поврзано со исплата од 4,28 милиони евра, а како докази за неговата реализација се предвидени објавувањето на измените во „Службен весник“, како и оценките на ОДИХР и Венецијанската комисија.
Оваа финансиска обврска не треба да се меша со условот за отворање на преговарачките кластери со Европската Унија. Усвојувањето на измените на Изборниот законик е услов за исплата во рамките на Планот за раст, додека формалното продолжување на пристапните преговори останува поврзано со обврските од преговарачката рамка, меѓу кои и уставните измени.
Предлог-законот беше доставен во Собранието на 29 јуни по скратена постапка, откако работната група во Министерството за правда одржа единаесет состаноци. Министерството на 25 јуни соопшти дека значителен дел од решенијата биле усогласени и дека постоел висок степен на консензус, но неколку политички прашања останале нерешени.
Најголемите разлики не се однесуваат само на техничкото спроведување на препораките на ОДИХР. Спорни останаа можноста за електронско гласање на дијаспората, условите за кандидирање независни листи по одлуките на Уставниот суд, распределбата на државните средства за платено политичко рекламирање, користењето билборди и барањето Македонија да стане една изборна единица.
СДСМ најостро се спротивстави на електронското гласање на иселениците, со образложение дека во предложениот текст не се утврдени доволно прецизни механизми за проверка на идентитетот, тајноста на гласањето и контролата на целиот процес. Од партијата сметаат дека клучните правила не треба дополнително да ги уредува Државната изборна комисија со подзаконски акти, туку мора да бидат јасно пропишани во самиот закон.
Левица, пак, соопшти дека не бил постигнат консензус за пет клучни прашања и најави блокада доколку останат решенија што, според партијата, ги ставаат помалите и вонпарламентарните политички субјекти во понеповолна положба. Посебно спорна беше распределбата на буџетските средства за изборно рекламирање меѓу најголемите партии, помалите парламентарни субјекти, вонпарламентарните партии и независните кандидати.
ВМРО-ДПМНЕ тврди дека најголемиот дел од текстот бил усогласен во работната група и дека противењето на опозициските партии претставува политичка блокада на реформската обврска. Премиерот Христијан Мицкоски порача дека владејачкото мнозинство е подготвено да прифати текст што ќе го договорат опозициските партии, под услов во него да бидат вклучени препораките на ОБСЕ/ОДИХР и можноста за гласање на дијаспората.
Евроамбасадорот Рокас претходно оцени дека предложените измени добиле позитивни оценки од Европската комисија и ОДИХР, но нагласи дека за преостанатите модалитети мора да се постигне политички договор. Изборните правила, според европската практика, треба да се носат преку широк, транспарентен и инклузивен процес, а не само со бројот на гласови што го располага парламентарното мнозинство.
Собраниската постапка беше оптоварена и со најави за амандманска блокада. На собраниската интернет-страница се заведени илјадници амандмани поврзани со предлогот, што практично ја ограничува можноста текстот да биде разгледан и усвоен во краток рок без претходен договор меѓу парламентарните партии.
Финансиската последица произлегува од моделот на Планот за раст, според кој европските средства не се исплаќаат само врз основа на политички ветувања или усвоени стратегии, туку по исполнување на однапред утврдени и проверливи реформски чекори. Македонија преку Реформската агенда има програмирана распределба од 750,4 милиони евра, но секоја поединечна исплата зависи од оценката на Европската комисија дека конкретната обврска е исполнета.
