Која кошничка е точна, на ССМ или на Владата, кога граѓаните немаат пари за ниту една?

Од септември Владата планира да воведе нова „просечна потрошувачка кошничка“, која треба да служи за креирање економски политики. Таа нема да биде иста со синдикалната минимална кошничка, но додека институциите и синдикатите се расправаат чија пресметка пореално го прикажува животот, бројките веќе покажуваат нешто поедноставно: платите тешко ги покриваат основните семејни трошоци.

Заменик-министерот за економија Марјан Ристески соопшти дека новата кошничка е изработена и прифатена од Економско-социјалниот совет, но дека податоците сè уште се усогласуваат со Државниот завод за статистика. Доколку процесот заврши навреме, таа треба да почне да се применува од септември.

Ристески нагласува дека владината просечна кошничка не е пандан на минималната кошничка на Сојузот на синдикатите на Македонија. Според него, новиот показател ќе се користи за носење закони, мерки и економски одлуки врз основа на статистички обработени податоци.

Но, токму Владата претходно ја отвори директната споредба.

Министерот за економија Бесар Дурмиши во март тврдеше дека владината кошничка, составена од 101 производ, ќе биде околу 13 проценти поевтина од синдикалната. Истовремено ја опиша како кошничка што ги покажува реалните минимални трошоци на едно семејство.

Оттука произлегува суштинската противречност. Доколку едната кошничка мери просечна потрошувачка, а другата минимални трошоци за достоинствен живот, тие методолошки не би требало да се натпреваруваат. Но, кога Владата однапред соопштува дека нејзината пресметка ќе биде 13 проценти поевтина, тогаш споредбата веќе станува политичка.

Уште поважно е што јавноста сè уште нема целосен увид во конечната вредност и деталната методологија на владината кошничка. Не е јасно колкаво семејство претпоставува, кои количества од производите ги вклучува, како ги мери трошоците за домување, дали постојат регионални разлики и колку често ќе се ажурира.

Без овие податоци, граѓаните треба да ѝ веруваат на кошничката пред да можат да ја проверат.

ССМ пресметал дека на едно четиричлено семејство во јуни му биле потребни најмалку 68.654 денари за основните месечни трошоци. Само за храна и пијалаци биле потребни 25.120 денари. Доколку семејството живее под кирија во стан од 60 квадратни метри, вкупниот износ се зголемува на 84.024 денари.

Владата ја оспорува киријата како ставка што не била реална за секое семејство. Но, нејзиното отстранување од пресметката не значи дека трошокот исчезнува. За младите, самохраните родители, студентите и семејствата без сопствен дом, киријата е една од најголемите месечни обврски.

Последната официјално објавена просечна нето-плата, за април 2026 година, изнесува 48.779 денари. Тоа значи дека една просечна плата покрива околу 71 процент од синдикалната кошничка и е пониска од неа за 19.875 денари.

Просечната плата притоа не покажува како се распределени приходите меѓу работниците. Таа не кажува колку луѓе добиваат плата под просекот, ниту колкав е приходот што го прима работникот во средината на распределбата.

Минималната плата во 2026 година изнесува 26.046 денари. Двајца вработени што добиваат минимална плата заедно располагаат со 52.092 денари, што е за 16.562 денари помалку од синдикалната минимална кошничка.

Тоа е реалноста што не може да се промени со ново име на статистичкиот показател.

Дури и семејство во кое едниот член прима просечна, а другиот минимална плата би располагало со 74.825 денари. Доколку плаќа кирија, и тој приход би бил за повеќе од 9.000 денари понизок од синдикалната кошничка со вклучено домување.

Владата може да тврди дека новата кошничка ќе биде попрецизна, а ССМ дека неговата подобро го покажува минималниот достоинствен живот. Но, ниту една методологија не може да ја сокрие разликата меѓу приходите и трошоците.

Државниот завод за статистика регистрираше месечно намалување на трошоците за живот од 0,5 проценти во јуни. Сепак, цените биле за 3,4 проценти повисоки отколку во јуни минатата година. Месечниот пад не значи дека производите се вратиле на старите цени, туку само дека во просек биле малку поевтини во споредба со мај.

За граѓаните, животниот стандард не се мери само со стапката на инфлација. Се мери со тоа колку производи можат да купат со платата, дали можат да ги платат сметките, киријата, лековите, превозот и потребите на децата без задолжување.

Токму тука треба да биде насочена критиката кон Владата. Нов статистички инструмент може да биде корисен, но само доколку е целосно транспарентен и доколку служи за мерки што навистина ќе ја зголемат куповната моќ. Во спротивно, поевтината кошничка на хартија може само да создаде поубава статистика, без да го направи животот поевтин.

Клучното прашање не е дали кошничката на ССМ или онаа на Владата ќе покаже понизок износ. Прашањето е зошто две минимални плати не се доволни за минималните трошоци на едно четиричлено семејство.

Од септември државата можеби ќе има нова кошничка. Граѓаните, сепак, ќе останат со истиот тенок џеб