Skip to content
Европската унија ја намали процената за годинашната жетва на пченка на 50,1 милиони тони. Македонија не зависи директно од најпогодените европски житници, но најголем дел од увозот го обезбедува од Србија, каде што сушата веќе го намалува очекуваниот принос.
Пченката се повлекува од дел од некогаш најплодните европски полиња, а последиците од сушата веќе ја менуваат трговската карта на континентот. Европската комисија очекува земјите од Европската унија годинава да произведат 50,1 милиони тони пченка, што би била најслабата жетва во речиси две децении и околу една петтина под просекот од претходните три години.
Унгарија, која вообичаено продава пченка на други пазари, се очекува годинава да стане увозник. Романија сè уште ќе има пченка за извоз, но нејзиниот вишок е значително намален.
Процените се дека Романија ќе собере околу осум милиони тони, повеќе од двојно помалку од производството во 2018 и 2019 година. Во Унгарија се очекуваат околу 2,5 милиони тони, помалку од една третина од количествата произведувани во тие години.
Причината не е само една лоша сезона. Повторливите суши, топлотните бранови, исцрпената влага во почвата и ограничената вода за наводнување ги намалуваат и приносите и површините под пченка.
За последната деценија, просечните максимални температури во јуни и јули во Унгарија биле за 3,1 Целзиусов степен над просекот од периодот 1961–1990, додека во Романија отстапувањето изнесувало околу три степени. Дел од земјоделците веќе преминуваат на сончоглед и други култури што бараат помалку вода.
Последниот августовски билтен на Заедничкиот истражувачки центар на Европската комисија предупредува дека жештината и исклучителниот недостиг од вода го нарушиле опрашувањето, создавањето биомаса и полнењето на зрното. Најтешки последици се утврдени во Унгарија и западна Романија, но и во Франција, Германија, Италија, Австрија, Чешка и Словачка. Локално е можна и целосна загуба на родот.
МАКЕДОНИЈА ПРОИЗВЕДУВА ПЧЕНКА, НО ЗНАЧИТЕЛНО И УВЕЗУВА
Домашното производство не е доволна причина Македонија да се смета за изолирана од регионалните движења.
Во 2024 година во земјава биле произведени 127.884 тони пченка на 27.981 хектар. Производството било за 1,8 проценти пониско од 2023 година, кога биле произведени 130.180 тони. Просечниот принос во 2024 година изнесувал 4.605 килограми по хектар.
Податоците на Евростат, сведени на стандардна влажност, за 2025 година покажуваат проценето производство од околу 112.900 тони на 26.670 хектари. За 2026 година е заведена проценета површина од 28.630 хектари, но сè уште нема објавена споредлива процена за производството.
Истовремено, Македонија секоја година увезува десетици илјади тони. Податоците за царинската ознака HS 1005, која ги опфаќа семенската и другата пченка, покажуваат дека увозот во 2025 година достигнал околу 60.200 тони, со вредност од 17,9 милиони долари.
ОД КАДЕ МАКЕДОНИЈА ЈА НАБАВУВА ПЧЕНКАТА?
| Година | Увоз и главен снабдувач |
|---|---|
| 2021 | Вкупно: 55.254 тони Вредност: 17,2 милиони долари Србија: 54.201 тон – 98,1% |
| 2022 | Вкупно: 40.095 тони Вредност: 14,9 милиони долари Србија: 39.071 тон – 97,4% |
| 2023 | Вкупно: 40.777 тони Вредност: 11,7 милиони долари Србија: 39.880 тони – 97,8% |
| 2024 | Вкупно: 53.061 тон Вредност: 14,7 милиони долари Србија: 51.609 тони – 97,3% |
| 2025 | Вкупно: 60.175 тони Вредност: 17,9 милиони долари Србија: 49.349 тони – 82,0% |
Пресметката е направена врз основа на податоците на UN Comtrade за HS 1005. Вкупното количество за 2024 година во базата е означено како проценето.
Во 2025 година увезеното количество било за 13,4 проценти поголемо отколку во 2024 година, додека вредноста на увозот пораснала за околу 22 проценти.
Србија останала убедливо најважен снабдувач, но нејзиниот количествен удел се намалил од над 97 на 82 проценти. Истовремено, од Бугарија биле набавени околу 8.575 тони, или нешто повеќе од 14 проценти од целиот увоз. Од Унгарија и Романија пристигнале многу помали количества, претежно пченка со повисока единечна вредност, во која може да биде вклучен и семенски материјал.
РИЗИКОТ ЗА МАКЕДОНИЈА ВОДИ ПРЕКУ СРБИЈА
Падот на производството во Унгарија и Романија не значи дека Македонија автоматски ќе остане без пченка. Податоците покажуваат дека домашниот пазар не зависи директно од овие две земји.
Ризикот е посреден: доколку Унгарија и другите пазари во ЕУ побараат поголеми количества од регионот, конкуренцијата за српската и бугарската пченка може да се засили.
Аналитичарите очекуваат увозот на пченка во ЕУ во сезоната 2026/2027 да порасне за осум до девет проценти. Дополнителната побарувачка доаѓа во година кога и Србија има проблеми со сушата.
Српската статистика уште во мај регистрирала 3,8 проценти помала површина под пченка. Информациите од теренот на почетокот од септември покажуваат дека приносот ќе биде под просекот, додека нискиот водостој на Дунав го ограничува еден од главните извозни правци. На новосадската Продуктна берза пченката моментно се движи од 19 до 19,2 динари за килограм без ДДВ, но конечниот обем на жетвата сè уште не е познат.
Тоа не е доказ дека цените во Македонија веднаш ќе се зголемат. Пазарот располага со залихи, а врз цената влијаат и светското производство, увозот од други пазари, транспортот и договорите што компаниите ги склучиле однапред.
ЗОШТО ПЧЕНКАТА МОЖЕ ДА СТИГНЕ ДО ЦЕНАТА НА ЈАЈЦАТА, МЕСОТО И МЛЕКОТО?
Најголемиот дел од зрнестата пченка во Европа се користи како високоенергетска состојка во исхраната на животните. Поради тоа, промената на нејзината цена најдиректно се чувствува кај производителите на добиточна храна, живинарите, свињарите и дел од млекопроизводителите.
Но, врската не е автоматска. Трошокот за пченка е само еден дел од производната цена, заедно со сојата и другите протеински компоненти, енергијата, транспортот, работната сила и ветеринарните трошоци.
Без податоци за домашните залихи, договорените увозни количества, откупната цена на новата жетва и структурата на трошоците кај производителите, не може одговорно да се тврди дека месото, млекото или јајцата ќе поскапат.
Пред зимата, клучни ќе бидат процената за македонската жетва во 2026 година, состојбата на српскиот пазар и одговорот дали домашните производители на сточна храна веќе ги обезбедиле потребните количества.
