Skip to content
Со зголемениот број комарци и регистрираните случаи на западнонилска треска во Македонија, заштитата на дворовите, терасите и заедничките простории станува сè поважна. Освен професионалната дезинсекција, дел од растителните масла и ароматични билки можат краткотрајно да го намалат присуството на комарци во непосредна близина.
Научните истражувања покажуваат репелентно дејство на цитронела, нане, лаванда, мајчина душица, гераниум, рузмарин и други ароматични растенија, но нивниот ефект најчесто трае пократко од оној на регистрираните репеленти. Најмногу докази меѓу растителните средства има за препаратите со масло од лимонски еукалиптус, односно OLE/PMD.
Повеќето од состојките подолу, лаванда, нане, рузмарин, босилек, мајчина душица, каранфилче и цимет, лесно се наоѓаат во маркетите во Македонија, додека етеричните масла од лаванда и други растенија се продаваат и во аптеките и специјализираните продавници. На домашниот пазар, на пример, се достапни и чисти етерични масла од лаванда.
Важно е домашните мешавини подолу да се користат првенствено за двор, тераса, влез, прозорски рамки и простор околу седење. Етеричните масла не треба неразредени да се нанесуваат на кожа.
1. Цитронела за терасата
Во шише со распрскувач ставете:
- 200 мл вода
- 50 мл медицински или друг неутрален алкохол
- 15 до 20 капки масло од цитронела
Добро протресете и распрскајте околу прозорски рамки, огради, маси и места каде што се седи, но не директно врз храна, домашни миленици или кожа.
Цитронелата е едно од најиспитуваните растителни средства против комарци. Проблемот е што брзо испарува, па ефектот е пократкотраен и мешавината треба почесто да се обновува.
2. Лаванда за прозорците и влезот
Измешајте:
- 250 мл вода
- 15 капки етерично масло од лаванда
- 30 до 50 мл алкохол
Смесата може да се распрска околу прозорци, врати и надворешни делови од терасата.
Лавандата содржи ароматични соединенија кои во повеќе лабораториски испитувања покажале репелентен ефект.
3. Нане за влезови и ходници
За освежувачка мешавина потребни се:
- 250 мл вода
- 15 до 20 капки масло од пеперминт
- 50 мл алкохол
Испрскајте ги надворешните рамки на вратите, прозорците и местата околу влезот во зградата.
Пеперминтот е меѓу растителните масла за кои е забележано одбивно дејство врз повеќе видови комарци.
4. Цитронела и гераниум за маса во двор
Во дифузер со вода, според упатството на уредот, може да се додадат:
- 4 капки цитронела
- 4 капки масло од гераниум
- 2 капки лаванда
Дифузерот поставете го во близина на местото каде што седите.
Истражување на растителни репеленти покажало дека континуираното испарување преку дифузер може да биде поефикасно од свеќи со истите ароматични соединенија. Особено добри резултати во такви услови покажал гераниолот, една од главните ароматични компоненти на гераниумот.
5. Рузмарин и лаванда
Измешајте:
- 10 капки масло од рузмарин
- 10 капки лаванда
- 50 мл алкохол
- 200 мл вода
Протресете пред употреба и нанесете на надворешни рамки, огради и мебел што не е чувствителен на масла.
Рузмаринот и лавандата се меѓу ароматичните растенија чии масла покажале репелентна активност во истражувања, иако времетраењето на ефектот зависи од концентрацијата и видот на комарецот.
6. Мајчина душица и нане
За посилна ароматична мешавина:
- 10 капки масло од мајчина душица
- 10 капки масло од нане
- 250 мл вода
- 40 до 50 мл алкохол
Користете ја околу терасата или надворешните делови од домот.
Мајчината душица содржи тимол и други соединенија кои во лабораториски истражувања покажале репелентно дејство против комарци.
7. Каранфилче за вечерно седење
Каранфилчето е евтина и лесно достапна состојка во Македонија. За ароматична мешавина може да се употребат:
- една лажица каранфилче
- 500 мл жешка вода
Оставете го да отстои додека водата не се излади, процедете и ставете ја течноста во садови во непосредна близина на местото за седење.
Посилен ефект има етеричното масло од каранфилче, кое во лабораториски испитувања покажува репелентно дејство, но концентрираното масло може да ја иритира кожата и не треба да се нанесува неразредено.
8. Цимет и лаванда во дифузер
Во дифузер можете да ставите:
- 2 капки масло од цимет
- 5 капки лаванда
- 3 капки цитронела
Циметот и неговите ароматични соединенија покажуваат активност против комарци во лабораториски услови, но маслото е силно и треба да се користи во мали количини.
9. „Зелена бариера“ со босилек, нане, лаванда и рузмарин
Во саксии покрај прозорците и местото за седење може да се засадат:
- босилек
- нане
- лаванда
- рузмарин
Самото присуство на растенијата не создава целосна заштитна зона, но со допирање и благо згмечување на неколку листови се ослободуваат ароматичните масла.
Слични ароматични соединенија од овие растенија се испитувани како природни репеленти.
10. Три масла за простор околу масата
За вечерите во двор или на тераса може да се направи комбинација од:
- 5 капки цитронела
- 5 капки гераниум
- 5 капки лаванда
- 250 мл вода
- 50 мл алкохол
Смесата распрскајте ја околу местото за седење, а не директно врз луѓето.
Истражувањата покажуваат дека гераниол, линалол и цитронела можат да го намалат бројот на комарци во непосредната околина, при што дифузерите во тестирањата биле поефикасни од ароматичните свеќи.
Домашните препарати, сепак, не се најважната работа што можете да ја направите. Комарците се размножуваат во застоена вода, а понекогаш им е доволна и мала количина собрана во подлошка од саксија, кофа, стара гума или затнат олук.
Светската здравствена организација препорачува редовно празнење и чистење на садовите со вода, покривање на резервоарите, отстранување на предметите во кои се собира дождовница и поставување мрежи на прозорците и вратите.
Истите мерки ги препорачува и Институтот за јавно здравје во Македонија. ИЈЗ посебно апелира да не се оставаат отворени буриња, канти и стари гуми, редовно да се чистат олуците, да не се создаваат барички во дворовите и да се користат репелентни средства и заштитни мрежи.
При зголемен ризик од болести што ги пренесуваат комарците, домашните ароматични смеси не треба да бидат единствена заштита. CDC препорачува проверени репеленти со активни состојки како DEET, икаридин, IR3535 или OLE/PMD, користени според упатството на производителот. Чистото етерично масло од лимонски еукалиптус не е исто што и стандардизиран препарат со OLE/PMD.
Граѓаните треба да ги следат и препораките и известувањата на својата општина, Град Скопје, Министерството за здравство и Институтот за јавно здравје, особено кога се спроведува авионска или терестична дезинсекција. Град Скопје и во текот на летото спроведува повеќе фази на третирање против ларви и возрасни комарци.
