Skip to content
Спротивставувањето на потенцијалната руска диверзантска активност треба да биде составен дел од пошироката политика за заштита на критичната инфраструктура.
Олександар ЛЕВЧЕНКО*
Италијанските пратеници ја повикуваат владата на земјата да ја провери можната вмешаност на Русија во експлозијата во фабриката KNDS Ammo Italy во Колеферо, која произведува муниција за европскиот одбранбен сектор. Италијанската опозиција бара од владата да изврши процена на ризикот од руски хибридни напади, особено врз објекти вклучени во производството и снабдувањето со оружје за Украина.
Опозицискиот пратеник Карло Календа ја повика владата да утврди дали Италија се соочува со конкретна закана од хибридни напади од страна на Русија. Тој исто така го привлече вниманието кон интензивното известување за инцидентот во руските медиуми и повика на процена на достапните разузнавачки информации, зајакнување на парламентарниот надзор или обезбедување јасен јавен став од страна на премиерката Џорџа Мелони.
Експлозијата во фабриката KNDS Ammo Italy во Колеферо, во близина на Рим, се случила по пожар во производствен погон поврзан со пресување барут. Инцидентот привлече особено внимание поради одбранбената намена на фабриката и нејзината улога во производството на муниција, од која дел европските држави ја испорачуваат на Украина. Италијанскиот министер за одбрана Гвидо Крозето изјави дека владата во моментов нема информации што би укажале на вмешаност на Русија во експлозијата. Во исто време, обвинителството во Велетри продолжува со истрагата, при што не исклучува ниту една можна верзија.
Токму затоа, верзијата за можно надворешно вмешување не треба ниту да се потврдува без докази, ниту да се отфрла без соодветна проверка. Руските специјални служби веќе беа поврзувани со диверзантски операции на територијата на европски држави против објекти од стратешко значење. Најпознат пример се експлозиите во магацините за муниција во Врбетице, Чешка, во 2014. година, за кои чешките власти ја поврзаа одговорноста со руското воено разузнавање и единицата 29155.
Во овој контекст, италијанските власти треба да обезбедат сеопфатна проверка на сите можни причини за експлозијата во фабриката во Колеферо, вклучително и верзијата за диверзија. Барањата на опозицијата за анализа на разузнавачките информации и зајакнување на парламентарниот надзор се оправдани, бидејќи транспарентната истрага не треба само да ги утврди причините за инцидентот, туку и да ја исклучи или потврди можноста за надворешно вмешување. Ова е особено важно за зачувување на довербата на јавноста во резултатите од истрагата.
Инцидентот во Колеферо исто така ја демонстрира потенцијалната ранливост на европската одбранбена инфраструктура во услови на засилена руска хибридна активност. Фабриките, магацините и логистичките центри поврзани со производството, поправката или снабдувањето со оружје за Украина имаат стратешко значење. Оттука, сите сериозни инциденти во такви објекти бараат не само стандардна техничка и криминалистичка истрага, туку и процена од страна на контраразузнавачките служби.
Руската хибридна активност во Европа не се ограничува само на потенцијални диверзии против одбранбените компании. Москва користи широк спектар инструменти, меѓу кои сајбернапади, шпионажа, регрутирање агенти, саботажа и информативни операции. Комбинацијата на овие методи овозможува истовремено нанесување материјална штета, собирање разузнавачки информации, нарушување на функционирањето на критичната инфраструктура и поткопување на довербата на граѓаните во државните институции.
Во оваа смисла, експлозијата во KNDS Ammo Italy не треба да се разгледува само како изолиран инцидент во италијанска фабрика. Европскиот одбранбено-индустриски комплекс стана важна компонента на способноста на Украина да продолжи со одбраната од руската агресија. Оттука, потенцијалните напади врз компании кои произведуваат оружје и муниција за Украина може да бидат насочени не само против конкретна држава, туку и кон ослабување на целиот европски систем на воена поддршка за Киев.
Проширување на географијата на диверзантската закана
Особено внимание привлекува подметнувањето пожар во објект на естонската компанија Milrem Robotics, која е специјализирана за производство на беспилотни копнени возила, вклучително и за потребите на Украина. Според медиумските извештаи, латвиските органи за спроведување на законот уапсиле тројца државјани на Латвија под сомнение за вмешаност во подметнувањето пожар на 15. август 2026. година.
Естонскиот премиер Кристен Михал изјави дека истрагата утврдува дали инцидентот имал карактер на диверзија и ја проверува можната руска трага. Затоа, во овој момент е прерано да се донесат конечни заклучоци за организаторите и мотивите за подметнувањето пожар. Сепак, самиот факт дека инцидентот се истражува во контекст на можна руска диверзантска активност е показателен.
Инцидентот поврзан со Milrem Robotics се вклопува во поширокиот контекст на извештаите за диверзии и сомнителни инциденти во претпријатија од одбранбено-индустрискиот комплекс и во синџирите за снабдување со оружје за Украина во земјите членки на ЕУ и НАТО. Доколку се потврди руската вмешаност во одделни вакви случаи, тоа би укажувало на системски карактер на заканата и нејзино географско проширување.
Според податоци од западни разузнавачки извори, Русија ги интензивирала обидите за влијание врз европскиот одбранбено-индустриски комплекс. Меѓу инструментите што, според извештаите, ги користат руските специјални служби е ангажирањето локални криминални групи за извршување диверзантски задачи. Таквиот пристап му овозможува на Кремљ да ја прикрие директната поврзаност меѓу извршителите на нападите и руските државни структури.
Претставници на европските разузнавачки служби исто така укажуваат на можна стратешка логика на таквите операции: нанесување штета на одбранбената инфраструктура и синџирите за снабдување, притоа избегнувајќи дејствија што би можеле да бидат квалификувани како директен вооружен напад врз држава членка на НАТО и да создадат предуслови за примена на член 5 од Северноатлантскиот договор.
Според проценките на западни претставници, во последните години Москва значително ја засили хибридната активност против земјите членки на ЕУ и НАТО. Станува збор за комплексни кампањи што опфаќаат сајбернапади, шпионажа, обиди за атентати, диверзии и информативни операции. Нивната цел не е само нанесување непосредна штета, туку и создавање политички тензии меѓу сојузниците, ослабување на јавната поддршка за Украина и демонстрирање на ранливоста на европските држави.
На Европа ѝ е потребен системски одговор
Подметнувањето пожар во објект на Milrem Robotics, како и експлозијата во фабриката KNDS Ammo Italy, сè уште не дава основа автоматски да се тврди дека во секој конкретен случај станува збор за организирана руска диверзантска кампања. Сепак, збирот на ваквите инциденти бара од европските држави системска процена на ризиците.
Потенцијалната ранливост на одбранбените претпријатија треба да се разгледува не само како прашање од национална, туку и од колективна безбедност. Европските фабрики, магацини, транспортни центри и други објекти вклучени во производството и снабдувањето со воена опрема за Украина фактички станаа дел од заедничката одбранбена инфраструктура на Европа. Нивното оштетување може директно да влијае врз темпото на производство на оружје, надополнувањето на воените резерви и способноста на европските држави да ја поддржуваат Украина.
Особено внимание треба да се посвети на заштитата на претпријатијата лоцирани во близина на густо населени подрачја. Пожарите, експлозиите и другите диверзантски дејствија во индустриските објекти создаваат ризици не само за производствените капацитети, туку и за животот и здравјето на цивилното население. Токму затоа, спротивставувањето на потенцијалната руска диверзантска активност треба да биде составен дел од пошироката политика за заштита на критичната инфраструктура.
Европа треба да премине од реагирање на одделни инциденти кон формирање координиран систем за спротивставување на диверзантските закани. Тоа подразбира зајакнување на контраразузнавачката работа, размена на разузнавачки информации меѓу државите, заштита на одбранбените претпријатија и логистичките синџири, зголемување на нивото на физичка и сајбер-безбедност на стратешките објекти, како и унапредување на механизмите за брзо реагирање на сомнителни инциденти.
Без оглед на конечните заклучоци од италијанската и естонската истрага, ЕУ и НАТО треба да поаѓаат од потребата за подготвеност за долгорочна руска кампања на хибриден притисок. Доколку Москва навистина користи агенти, прокси-структури и криминални мрежи за напади врз одбранбената инфраструктура, одговорот не смее да биде само ситуациски, туку мора да биде системски.
Заштитата на европскиот одбранбено-индустриски комплекс е директно поврзана со безбедноста на целиот евроатлантски простор. Зајакнувањето на неговата отпорност, унапредувањето на контраразузнавачката соработка и создавањето ефикасен механизам за колективно одвраќање треба да станат еден од приоритетите на политиката на ЕУ и НАТО во спротивставувањето на руската хибридна војна.
*Олександар ЛЕВЧЕНКО e поранешен украински амбасадор во Хрватска и Босна и Херцеговина
