Skip to content
Пехчево денеска не гласаше против технологијата, ниту против дата-центрите како инвестиција. Деветте советници од ВМРО-ДПМНЕ, СДСМ и ЗНАМ едногласно гласаа против проект за кој, во моментот кога требаше да започне урбанистичката постапка, не беа познати ниту инвеститорот, ниту потрошувачката на вода и струја, ниту влијанието врз животната средина, ниту конкретната економска корист за локалната заедница.
Токму тука е суштината на одлуката. Советот не одлучуваше дали утре ќе почне изградба на дата-центар. На дневен ред беше иницијатива за почнување постапка за изработка на урбанистичко-планска документација за пет парцели во Панчарево, каде би се формирала градежна парцела за објект со намена Г4.7 – чување и складирање дигитални податоци. Но и за тој прв чекор советниците оценија дека располагаат со премалку информации.
Проблемот почна уште пред седницата. Во јавноста не беше објавено кој стои зад инвестицијата, колкава е нејзината вредност, колкав капацитет би имал центарот, колку електрична енергија би повлекувал од мрежата и каков систем за ладење би користел. Немаше ниту објавена анализа за влијанието врз животната средина, ниту пресметка што конкретно би добило Пехчево од проектот. Еколошката иницијатива „Зелена народна стража“ токму поради тоа побара постапката да биде запрена и да има јавна расправа.
Овие прашања не се споредни кога станува збор за дата-центар.
Современите дата-центри можат да бидат исклучително големи потрошувачи на електрична енергија. Меѓународната агенција за енергетика проценува дека глобалната потрошувачка на струја од дата-центрите до 2030 година може повеќе од двојно да се зголеми, а посебен проблем е што нивната потрошувачка е концентрирана на една локација. Тоа значи дека дури и кога на национално ниво енергетскиот товар изгледа поднослив, локалната електроенергетска мрежа може да биде изложена на значително поголем притисок.
Токму затоа прашањето „колку струја ќе троши“ не може да се одговори само со констатација дека станува збор за дата-центар. Потребни се моќноста на објектот, бројот и типот на серверите, режимот на работа, системот за ладење и начинот на приклучување на мрежата. Ниту еден од тие параметри не беше јавно познат за проектот во Панчарево.
Истото важи и за водата.
Дата-центрите создаваат големи количества топлина и мора непрекинато да се ладат, но нивната потрошувачка на вода драматично се разликува во зависност од технологијата. Центрите со испарувачко ладење можат да трошат значителни количества вода, додека затворените системи можат многукратно да ја намалат директната потрошувачка. Европските и американските енергетски институции токму затоа ја мерат водната ефикасност како еден од клучните параметри на ваквите објекти.
Затоа не може однапред да се тврди дека дата-центарот во Панчарево би „ја испил водата“ на регионот. Но исто така не може да се тврди ни дека водата не би била проблем, бидејќи јавноста не знаеше каков систем за ладење е планиран.
Ова прашање е дополнително чувствително токму во Панчарево. Локалниот водовод е релативно мал систем. Во 2014 година Општината изгради два резервоари со вкупен капацитет од 80 кубни метри за водоснабдување на селото, кое тогаш имало повеќе од 150 жители. Во 2021 година, пак, Општината мораше привремено да предупреди дека водата од локалниот водовод не е за пиење поради бактериолошка неисправност. Тоа не докажува дека денес нема доволно вода за инвестицијата, но објаснува зошто локалната јавност бара прецизна хидролошка и инфраструктурна анализа пред да даде зелено светло.
Третото големо прашање беше – што добива Пехчево?
Дата-центар може да донесе инвестиција, нова инфраструктура, даночни приходи и подобра дигитална поврзаност. Но советниците немаа анализа колкава би била инвестицијата, колкави приходи би останале во општината, каква инфраструктура би требало да се изгради со јавни средства и каква би била реалната корист за локалната економија.
Токму тоа го нагласи и советничката група на ВМРО-ДПМНЕ, која порача дека не е против инвестиции, но дека пред одлуката мора да постои целосна анализа на придобивките, трошоците, потрошувачката на вода и струја и влијанието врз животната средина. СДСМ побара поширока информираност и практично мораториум на вакви проекти додека клучните информации се непознати.
Градоначалникот Александар Китански исто така застана зад повлекувањето на иницијативата. Тој нагласи дека станува збор само за почеток на постапка, а не за одобрение за градба, но истовремено призна дека Општината во моментот нема стручна студија од која би можеле да се утврдат потрошувачката и влијанието на проектот. Според него, евентуална идна инвестиција треба да се разгледува откако ќе бидат познати и придобивките и можните штетни последици.
И тука се појави можеби најголемиот проблем – довербата.
Китански рече дека според законските ограничувања не може да го објави името на приватниот инвеститор. Но за граѓаните последицата е иста: од нив се бараше локалната самоуправа да започне постапка за проект чиј носител тие не го знаат. Без името на инвеститорот невозможно е јавноста да го провери неговото искуство, финансиска способност, претходни проекти или начинот на кој управувал со слични објекти.
Затоа едногласното „не“ на Советот повеќе личи на одбивање на постапката отколку на дефинитивно отфрлање на дата-центар во Пехчево.
Советниците не рекоа дека таква инвестиција никогаш не треба да има. Тие побараа обратен редослед од оној што им беше понуден: прво инвеститор, капацитет, вода, струја, инфраструктура, еколошко влијание и економска корист, а потоа политичка одлука.
Во случајот со Пехчево, недостигот од тие одговори успеа да направи нешто што ретко се гледа во локалната политика – да ги стави петтемина советници од ВМРО-ДПМНЕ, тројцата од СДСМ и советникот од ЗНАМ на иста страна.
