Skip to content
Ветувањата за инвестиции во дата-центри не можат да се сведат само на партиска пресметка за тоа кој е „за“, а кој е „против“ високи технологии. Професорката и членка на СДСМ, Ана Чупеска, побара од министерот за дигитална трансформација Стефан Андоновски конкретни одговори за влијанието врз животната средина, потрошувачката на ресурси, дигиталниот суверенитет и заштитата на податоците на граѓаните.
Чупеска реагираше откако Андоновски ги обвини СДСМ и неговиот лидер Венко Филипче дека се против центри за податоци, странски инвестиции, нови технологии и вработувања. Министерот порача дека Владата ќе продолжи да го развива дигиталниот сектор и дека инвестициите нема да бидат на штета на животната средина.
Но, наместо податоци за планираните капацитети, потрошувачката на струја и вода, начинот на ладење или регулаторниот надзор, јавната порака на Андоновски главно се претвори во напад врз опозицијата и навраќање кон пожарот во модуларната болница во Тетово и контролата на водата во периодот кога Филипче беше министер за здравство.
ПРОФЕСОРКАТА АНА ЧУПЕСКА БАРА КОНКРЕТНИ ОДГОВОРИ
Првото прашање на Чупеска се однесува на животната средина. Таа бара Андоновски да објасни врз основа на каква процена тврди дека дата-центрите нема да ја загрозат еколошката одржливост. За ваквите објекти клучни се капацитетот, изворот на електрична енергија, технологијата за ладење, потрошувачката на вода и местото каде што ќе се градат.
Второто прашање го отвора дигиталниот суверенитет. Чупеска тврди дека државата сè уште нема целосно да ја усогласи домашната правна рамка со четири клучни европски акти за дигиталниот простор и бара одговор кога ќе биде затворен регулаторниот јаз.
Во својата објава таа не ги именува четирите акти, поради што ова конкретно тврдење не може целосно да се провери само врз основа на нејзиниот статус. Сепак, последниот извештај на Европската комисија ја оценува Македонија како умерено подготвена во областа на дигиталната трансформација и наведува дека претходните препораки биле спроведени само делумно.
Европската комисија бара натамошно усогласување со Европскиот кодекс за електронски комуникации, Актот за гигабитна инфраструктура, Директивата НИС2, европските правила за 5Г-безбедност и Актот за вештачка интелигенција. Министерството, од друга страна, наведува дека веќе е донесен Закон за безбедност на мрежни и информациски системи усогласен со НИС2.
Тоа покажува дека прашањето не е дали во Македонија воопшто постои дигитална регулатива, туку кои европски правила се целосно применети, кои допрва треба да се усогласат и според кои стандарди би работеле идните приватни или странски дата-центри.
Третото прашање на Чупеска се однесува на податоците на граѓаните. Таа прашува дали недовршената правна рамка може да овозможи личните податоци да се претворат во ресурс за експлоатација од тесен круг компании или политички поврзани структури.
Самото постоење дата-центар не значи дека во него автоматски ќе се чуваат државни бази или податоци за македонските граѓани. Но, без јавно познат оператор, намена, клиенти, локација на обработката и правила за пристап, невозможно е да се процени кој би управувал со податоците и под чија правна надлежност би се наоѓале.
Четвртото прашање го отвора ризикот од дигитален надзор. Чупеска го поврзува со обвинувањата за партиски влијанија и непотизам и бара гаранции дека нерегулираната дигитална инфраструктура нема да биде злоупотребена за следење на граѓаните или за донесување нетранспарентни одлуки врз основа на нивните податоци.
Петтото прашање ја погодува суштината на политичката реторика: како Владата може да зборува за современа технологија ако европските правила, контролните механизми и јавните процени доцнат? Чупеска прашува до кога на јавноста ќе ѝ се продава „магла за некакви високи технологии“ без паралелно воспоставување јасна регулаторна рамка.
Пехчево не го прифати проектот без дополнителни анализи
Спорот се засили откако Советот на Општина Пехчево едногласно не дозволи да продолжи приватната иницијатива за почнување постапка за урбанистичко-планска документација за дата-центар во Панчарево.
Против продолжувањето на иницијативата гласаа сите девет советници: петмина од ВМРО-ДПМНЕ и коалицијата, тројца од СДСМ и еден советник од ЗНАМ. Овој исход ја усложнува тезата на Андоновски дека отпорот доаѓа исклучиво од СДСМ, бидејќи иницијативата не ја поддржаа ниту советниците од партиите на власта.
Градоначалникот Александар Китански објасни дека станувало збор за почетна иницијатива поднесена од сопствениците на земјиштето. Доколку била прифатена, според него, потоа ќе следувале јавна расправа, елаборати и стручни студии.
Тоа е важна процедурална разлика: Советот не одлучувал за конечна дозвола за изградба, туку за почнување планска постапка. Сепак, фактот дека иницијативата стигнала пред советниците без јавно објавени податоци за инвеститорот, енергетскиот капацитет, водата, инфраструктурата и економската корист го објаснува сомнежот на локалната јавност.
Дополнителна забуна создава мешањето на неколку различни проекти. Иницијативата во Панчарево е претставена како приватна иницијатива на сопственици на парцели. Владата, пак, одделно најавува национален дата-центар од категоријата „Tier III“ и потенцијална американска инвестиција во дигитална инфраструктура. Досега нема јавно потврдена информација дека станува збор за ист проект.
