Skip to content
Со една претседателска наредба и еден од најамбициозните проекти на NASA во последните децении, САД забрзано ја поставуваат инфраструктурата за новата ера на освојување на вселената. Доналд Трамп во петокот го започна процесот за создавање на United States Space Academy, замислена како своевиден „West Point за вселената“, додека NASA паралелно подготвува нуклеарно погонувано меѓупланетарно летало кое треба да тргне кон Марс кон крајот на 2028 година.
На прв поглед станува збор за два различни проекти – факултет и вселенско летало. Но зад нив стои иста стратегија. Вашингтон повеќе не ја третира вселената само како простор за научни мисии, туку како поле во кое истовремено се испреплетуваат технологијата, економијата, националната безбедност и воената моќ. Новата академија треба да создава луѓе за таа инфраструктура, додека нуклеарните летала треба да создадат технологија со која Америка ќе може да оди многу подалеку од орбитата на Земјата.
Концептот сепак е веќе прилично јасен.
Space Academy треба да биде федерална академија предводена од NASA, со комбинација од високо техничко образование, лидерска обука, дисциплина и јавна служба. Во неа би се школувале идни инженери, научници, астронаути, оператори и други специјалисти кои потоа би работеле во NASA, американските вооружени сили и особено во Space Force, но и во поширокиот американски вселенски сектор.
Токму затоа споредбата со West Point не е случајна.
Соединетите Држави веќе имаат академии кои со децении создаваат кадар за копнената војска, морнарицата и воздухопловството. Сега Вашингтон проценува дека вселената станала доволно важен стратешки домен за да бара сопствен систем за образование и создавање кадри.
„Ќе мора да образуваме и обучиме цела генерација квалификувани припадници на службите, инженери и цивилни оператори“, порача Трамп при претставувањето на проектот во вселенскиот центар „Џонсон“ во Хјустон.
Но додека академијата допрва треба да се изгради, вториот дел од американската вселенска стратегија веќе има конкретна цел и датум.
NASA планира кон крајот на 2028 година да го лансира Space Reactor-1 Freedom, или SR-1 Freedom, летало кое агенцијата го претставува како првото меѓупланетарно вселенско летало во историјата што за погон ќе користи реактор со нуклеарна фисија. Неговата цел е Марс.
Тоа сепак не е нуклеарен „брод“ во смисла на научнофантастичните летала и нема да носи астронаути.
SR-1 е демонстратор на нуклеарно-електричен погон. Во неговиот реактор нуклеарната фисија создава енергија, која потоа се претвора во електрична енергија и го напојува погонскиот систем на леталото. Тоа е различен принцип од класичните хемиски ракети и од нуклеарно-термалниот погон, кај кој реактор директно го загрева погонското гориво. NASA ги развива и двата концепта за идните мисии во длабоката вселена.
Причината е едноставна – сончевата енергија има ограничувања колку подалеку се оди од Сонцето, а класичните ракетни системи бараат огромни количини гориво за долготрајни мисии.
Нуклеарната енергија би можела да обезбеди многу подолга и постабилна работа на леталата и доволно електрична енергија за научни инструменти, комуникации и идни погонски системи. За NASA, SR-1 е пред сè пробна мисија со која треба да се докаже дека ваква технологија може реално да функционира меѓу планетите.
А леталото нема да оди празно кон Марс.
На него ќе патува мисијата SkyFall, составена од три мали хеликоптери создадени врз основа на искуството со Ingenuity, првото летало кое изведе контролиран лет на друга планета.
Трите нови хеликоптери треба да бидат многу поспособни. Ќе носат камери, температурни сензори и радар способен да продира под површината на Марс. Една од нивните главни задачи ќе биде потрагата по подземен мраз, ресурс кој би можел да биде клучен за идните човечки мисии бидејќи од него потенцијално може да се добива вода, кислород, па дури и компоненти за ракетно гориво.
Планот е SR-1 да биде лансиран кон крајот на 2028 година и да стигне во близина на Марс во 2029 година. SkyFall потоа треба да ги распореди своите три летала, а според сегашниот профил на мисијата нивното слетување на Марс е планирано по следното приближување во есента 2030 година.
Токму тука се гледа поголемата слика.
Space Academy треба да обезбеди генерација инженери, оператори и вселенски професионалци. SR-1 треба да покаже дека нуклеарната енергија може да стане практичен погон за меѓупланетарни мисии. SkyFall треба да бара вода и да испитува терени погодни за идни слетувања.
Одделно, секој проект изгледа како уште една американска вселенска програма. Заедно, тие се делови од инфраструктурата што САД сакаат да ја имаат пред да започнат сериозни подготовки за човечко присуство многу подалеку од Земјата.
