Skip to content
Уривање на глечер сè уште не може да се предвиди со точен час и место, но сателитските снимки, сеизмичките сензори и машинското учење можат да откријат забрзано движење на ледот и карпите пред катастрофата. Прашањето повторно стана актуелно по разорната буица што на 26 август ја погоди хималајската долина на границата меѓу Непал и Тибет.
Научниците сè уште ја утврдуваат точната низа на настаните кај врвот Лангтанг Лирунг. Една можност е дека најпрво се урнала огромна карпеста маса и го повлекла глечерот, додека друга е дека нестабилниот лед прв се одвоил и предизвикал свлечиште.
Сателитските снимки направени пред катастрофата покажале дека масата од лед и карпи веќе се движела надолу и постепено забрзувала. Последната достапна снимка била направена седум дена пред уривањето, што открива предупредувачки знак, но и слабост на системот кога меѓу две набљудувања поминуваат повеќе денови.
Предвидувањето е тешко затоа што планинските глечери се наоѓаат во оддалечени и тешко пристапни области. Илјадници ледници и карпести падини постојано се движат, а најголемиот дел од нив немаат инструменти што непрекинато би ги следеле промените. Дополнителен проблем е што опасните подрачја често се протегаат преку државни граници, па предупредувањето зависи и од брзата размена на податоци.
Дека следењето може да спаси животи покажа уривањето на глечерот Бирх над швајцарското село Блатен во мај 2025 година. Околу 90 отсто од селото беше затрупано, но жителите и добитокот беа евакуирани девет дена порано, откако зачестените одрони и забрзаното движење на глечерот покажаа дека се подготвува голем колапс.
Научниците подоцна анализирале 20 дена сеизмички податоци од станица оддалечена околу пет километри. Со помош на ненадгледувано машинско учење успеале да ги разделат сигналите од обичните одрони од оние поврзани со лизгањето на глечерот. Активноста почнала забрзано да расте околу пет дена пред уривањето, а станала уште поинтензивна во последните два дена.
Сателитскиот радар може да регистрира многу мали промени на површината, додека сеизмичките сензори го следат движењето во карпите и ледот. Во комбинација со камери, дронови, мерења на терен и компјутерски модели, овие технологии можат да помогнат во препознавањето на глечерите што покажуваат опасно забрзување.
Европската вселенска агенција наведува дека кај одредени глечерски забрзувања предупредувачките промени може да се забележат и една до две години порано. Тоа, сепак, не значи дека може да се одреди точниот момент на колапсот, бидејќи секој глечер реагира различно, а предупредувачките сигнали не се секогаш исти.
Затоплувањето го забрзува топењето на ледот и го ослабува трајно замрзнатото тло што со векови ги поврзувало карпите и глечерите. Во Непал се подготвува обновување на системот за рано предупредување со сеизмички сензори, камери и сателитски врски, како и побрза размена на податоци со Кина за движењето на глечерите и нивото на водата.
