Skip to content
На 8 септември, по повод Денот на независноста, Археолошкиот музеј ќе овозможи бесплатен влез и ќе издвои 35 предмети од својата постојана поставка. Секој од нив ќе биде означен со македонско знаменце, а нивните приказни ќе бидат објавени во посебен каталог.
Програмата „35 години – 35 предмети – 35 приказни“ е дел од официјалното одбележување на 35-годишнината од независноста.
Идејата е едноставна: една година од современата држава се поврзува со еден предмет од нејзиното подлабоко минато. Посетителите ќе се движат низ илјадници години историја, од палеолитот и неолитот, преку железното време и антиката, до римскиот период и средниот век.
Но ниту еден од избраните предмети не потекнува од периодот што се одбележува. Македонија ја раскажува својата 35-годишнина без предмети од последните 35 години.
35 ПРИКАЗНИ, НО КАДЕ Е ПРИКАЗНАТА ЗА НЕЗАВИСНОСТА?
Ова не е пропуст на Археолошкиот музеј. Неговата работа е да го чува и претставува археолошкото наследство, а не предметите од 1991 година до денес.
Пораката на изложбата е јасна: современата држава не почнува од нула, туку се потпира на територија со милениумска материјална историја.
Сепак, останува прашањето зошто одбележувањето на независноста завршило во институција која, по природата на својата дејност, не располага со материјалната историја на независна Македонија.
Во поставката нема предмети и документи од референдумот во 1991 година, од донесувањето на Уставот, од создавањето на државните институции, од воведувањето на денарот или од други настани што го одбележаа развојот на државата.
Избрани се камен, керамика, метал и злато од далечното минато, но не и предметите преку кои може да се раскаже што успеала, а што пропуштила Македонија во своите први 35 години.
КАКО ГОДИШНИНИТЕ ГИ ОДБЕЛЕЖАА СЛОВЕНИЈА И ХРВАТСКА?
Кога Словенија прославуваше 30 години државност, изложбата беше поставена во Паркот на воената историја во Пивка, институција посветена на поновата историја.
Поставката „Горди на Словенија – 30 години“ содржеше фотографии од клучните моменти по осамостојувањето: поставувањето на знамето на Триглав, воведувањето на националната валута, усвојувањето на Уставот и спортските успеси. Во постојаната поставка за патот кон независноста беа изложени и воени возила, хеликоптер и други предмети од 1991 година.
Хрватска, пак, своите 30 години независност ги одбележа со изложба од околу 300 фотографии од првите три децении на државата. Поставката не ги прикажуваше само успесите, туку и неуспесите и пропуштените можности.
И Словенија и Хрватска ги раскажаа годишнините со фотографии, документи и предмети од времето што го одбележуваа. Македонија во оваа програма избра да ја покаже длабочината на своето минато, но ја остави настрана сопствената современа историја.
Можеби најинтересната приказна не е меѓу избраните 35 предмети, туку е самиот Археолошки музеј.
Институцијата е основана на 1 април 1924 година и во 2024 година ја одбележа својата стогодишнина. Тоа значи дека музејот е речиси трипати постар од државата чиј роденден сега го одбележува.
Низ своето постоење ги менувал имињата и локациите. Работел како Музеј на Јужна Србија, а потоа како Народен музеј. Бил сместен во касарните на Скопското кале, во Куршумли ан и во комплексот на Музејот на Македонија. Од 2014 година се наоѓа во новата зграда на кејот на Вардар, изградена како дел од проектот „Скопје 2014“.
Историјата на музејот покажува како различни држави и власти одлучувале што треба да се чува, како да се претстави минатото и каков изглед треба да има институцијата што го чува.
Таа приказна, иако директно го поврзува музејот со современата држава, не е дел од каталогот.
Еден бесплатен ден и илјадници скриени предмети
Бесплатниот влез на 8 септември е добар начин музејот да стане подостапен за граѓаните. Но статистичките податоци покажуваат дека проблемот не е само во цената на влезницата.
Според Државниот завод за статистика, сите 27 музеи во земјата во 2024 година имале вкупно 289.767 посетители. Тоа во просек изнесува нешто повеќе од 10.000 посетители годишно по музеј.
Музеите располагаат со 186.935 инвентарни предмети, но во текот на годината биле изложени само 23.480. Практично, околу осум од секои девет предмети останале надвор од поставките.
Еден ден бесплатен влез ја отстранува цената како пречка, но не го решава прашањето колкав дел од културното наследство е достапен физички или дигитално.
Од најавата за програмата не е јасно ниту по кои критериуми се избрани 35-те предмети, дали каталогот ќе биде објавен и во дигитална форма и дали означената поставка ќе остане достапна и по 8 септември.
Не е познато ни дали друга национална институција подготвува изложба посветена на периодот од 1991 година до денес. Предметите, фотографиите и документите од тие 35 години постојат. Отворено останува прашањето која институција ќе ги собере и ќе ја раскаже приказната за независна Македонија.
