Skip to content
Поранешната обвинителка Ленче Ристоска предупредува дека образложението на Апелациониот суд во Скопје за ослободителната пресуда во предметот „Талир 2“ отвора сериозни правни и системски прашања за финансирањето на политичките партии и односот меѓу партиите и компаниите што добиваат државни пари.
Во објава на социјалните мрежи, Ристоска, која постапувала како обвинител во предметот, оценува дека пресудата не е резултат на недостиг на докази, туку на, како што вели, толкување на судот кое „не наоѓа правна поткрепа во законите“.
Суштината на случајот, според неа, е односот меѓу ВМРО-ДПМНЕ и градежната компанија „Бетон“ во периодот кога партијата била на власт. Ристоска наведува дека партијата му пренела на „Бетон“ градежно неизградено земјиште од околу 800 квадратни метри, а за возврат добила изградба на партиското седиште и паричен износ, во вкупна вредност од околу девет милиони евра.
Особено важен дел од нејзиниот аргумент е финансиската зависност на компанијата од државата. Според податоците што ги наведува Ристоска, во тој период околу 75 отсто од вкупните годишни приходи на „Бетон“ доаѓале од државата.
„Компанија во која над 75% од вкупниот приход доаѓа од државата не е слободен донатор. Нејзиното работење зависи од државата, а токму ваквиот однос Законот за финансирање на политичките партии го препознава како пречка за политичко финансирање“, пишува Ристоска.
Таа се повикува на Законот за финансирање на политичките партии, според кој политичките партии не можат да се финансираат од приватни претпријатија кои во моментот на давање прилог вршат јавни услуги за државни органи, јавни установи, претпријатија или фондови по пат на договор. Во законот, како донација се третираат и стоките и услугите дадени на политичките партии над нивната пазарна вредност.
Токму тука, според Ристоска, се наоѓа клучниот спор со образложението на Апелациониот суд.
Таа посочува дека со вештачење било утврдено оти земјиштето во 2013 година имало вредност од околу 800.000 евра, што значи дека договорената вредност била повеќекратно над пазарната. Според нејзиното толкување, разликата има третман на донација согласно законот.
Ристоска не го оспорува фактот дека Апелациониот суд ги прифатил околностите оти „Бетон“ добивал државни средства, го изградил партиското седиште и исплатил пари на ВМРО-ДПМНЕ. Спорно, како што објаснува, е толкувањето на поимот „јавна услуга“.
Апелациониот суд, според неа, изградил сопствено објаснување на терминот, без да наведе конкретна законска поткрепа во македонското законодавство.
„Ова е многу паушално објаснување за вака значајно и сериозно прашање, со долгорочни последици по однос на политичката и високата корупција и злоупотребата на буџетски пари“, оценува Ристоска.
Нејзиниот аргумент е дека кога законски термин не е експлицитно дефиниран, судот треба да ја разгледа целта на законската норма, а не да создава изолирана дефиниција која би го стеснила нејзиниот опфат.
Ристоска потсетува и дека Законот за финансирање на политичките партии е донесен во 2004 година, една година по усвојувањето на Препораката Rec(2003)4 на Комитетот на министри на Советот на Европа, која се однесува на финансирањето на политичките партии. Според неа, и домашниот закон и европскиот стандард имаат иста суштина – да се спречи приватните компании што работат со државата да го претвораат јавниот или буџетскиот ресурс во политичко финансирање.
„Изградбата на објект не е ниту пари, ниту испорачана стока, туку во таксономијата на Законот таа е услуга“, наведува Ристоска.
Оттука, таа го проблематизира заклучокот дека изградбата на објекти во сопственост на државата не претставува вршење јавна услуга. Според неа, во членот 20 од законот суштински е тоа што услугата се врши „за државен орган по пат на договор“, а не дали самата градежна дејност може апстрактно да се дефинира како јавна услуга.
Ристоска предупредува дека токму ова толкување може да има последици многу пошироки од самиот предмет „Талир 2“.
„Доколку аргументацијата на Апелациониот суд се прифати како правен стандард, би се довеле до апсурдна состојба на легализирање на политичката корупција“, пишува таа.
Сценариото што го посочува е едноставно: компанија добива државни тендери, а потоа дел од средствата или профитот го пренесува кон политичка партија како наводна донација. Ако таквата трансакција не потпаѓа под забраната од Законот за финансирање на политичките партии, според Ристоска, се отвора простор за судска пракса која практично би дозволила политичко финансирање од компании зависни од државни договори.
Токму затоа таа смета дека последиците од ваквото толкување не се ограничени на една пресуда или на еден политички субјект.
„Ова сериозно ја нарушува суштината на законот и го прави целосно неупотреблив за најчувствителната точка која што треба да ја адресира, а тоа е финансирање на политички партии од претпријатија кои добиваат буџетски средства“, заклучува поранешната обвинителка.
Предупредувањето на Ристоска, оттука, се однесува на многу пошироко прашање од исходот на „Талир 2“: дали политичките партии можат да бидат финансиски поврзани со компании чиј бизнис во значителен дел зависи од државни тендери и јавни средства, без тоа да се смета за недозволено политичко финансирање.
Тоа е прашањето што, според нејзиното толкување, пресудата за „Талир 2“ повторно го отвора.
