Канада во ЕУ? Посилна Европа и покревка политика

Фон дер Лајен можеби гради поширок европски стратегиски поредок. Неговата надворешна сила, сепак, може да биде платена со висока домашна демократска цена.

Андреја СТОЈКОВСКИ

Предлогот на Урсула фон дер Лајен Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на Европската Унија отвора најмалку три различни прашања.

• Каков поширок европски поредок се обидува да изгради Комисијата?
• Како оваа понуда звучи во земја што повеќе од две децении чека полноправно членство?
• Kолку од ветеното воопшто може да се изведе врз основа на постојните договори?

Во оваа колумна ја испитувам стратегиската можност: Европа да организира поширок круг демократски партнери околу сопствениот економски, технолошки и безбедносен простор. Додека во следните ќе ги анализираме погледот и политичката болка на македонските граѓани, односно на граѓаните од Западниот Балкан и правните граници за таквиот статус.

Земени заедно, трите колумни тврдат дека понудата кон Канада може истовремено да биде стратегиски оправдана, политички болна, правно недефинирана и демократски ризична. Токму затоа заслужува повеќе од воодушевување или отфрлање. Таа бара разговор за типот на Европа што се создава, за местото на државите кандидатки и за тоа кој има право да ја одобри таа промена.

Најлесно е понудата на Урсула фон дер Лајен кон Канада да се прочита како уште едно преголемо ветување на Европската комисија. Поимот „асоцијативно членство“ не постои во договорите, неговата институционална содржина не е утврдена, а Комисијата нема овластување со говор да создава нови категории на припадност кон Унијата. Но, таквото читање на предлогот, не само што ја потценува фон дер Лајен, туку и политичкиот проект што преку Комисијата таа го гради.

Урсула Фон дер Лајен е политичар со силен инстинкт за проширување на просторот во кој Комисијата дејствува. Во нејзиниот мандат Комисијата купуваше вакцини, координираше заедничко задолжување, воведуваше санкции, насочуваше индустриска политика и сè подиректно влегуваше во политиките гарантирани за државите членки, безбедноста и одбраната. Криза по криза, Комисијата престана да изгледа само како чувар на договорите и сè повеќе почна да настапува како извршен центар на геополитичката Европа.

Канадската понуда се вклопува токму во таа траекторија. Светот во кој Европската Унија можеше да се потпира врз отворени пазари, американска безбедносна гаранција и релативно стабилен меѓународен поредок исчезнува. Денес пристапот до енергија, критични минерали, полупроводници, податоци, вештачка интелигенција и одбранбени капацитети се претвора во инструмент на моќ. Во таква средина, Канада не е само пријателска држава од другата страна на Атлантикот. Таа е демократски партнер што располага со ресурси, простор, технологија и безбедносна тежина потребни за европската отпорност. Оттука, „асоцијативното членство“не значи дека Канада треба да влезе во нешто што веќе постои, туку дека Европската Унија се обидува да организира нешто пошироко околу себе.

Таквиот поредок би можел да личи на низа концентрични кругови. Во јадрото би останале државите членки со целосни права и обврски. Државите кандидатки би учествувале постепено во одделни политики додека се движат кон членство. Стратегиските партнери како Канада би се вклучувале во избрани економски, технолошки, енергетски и безбедносни системи без да бараат место во институционалното јадро. Обединетото Кралство, Норвешка и други блиски партнери би имале сопствени, различно уредени позиции. Ова не е нужно лоша визија. Напротив, таа може да ѝ даде на Европа досег што денешната Унија го нема. Не секој близок партнер сака или може да стане членка, а европската безбедност и економска отпорност одамна не завршуваат на надворешната граница на ЕУ. Ако со различни договори може да се создаде мрежа на држави што ги споделуваат основните демократски определби и вложуваат во заедничка отпорност, Европа би можела да стане посилен субјект во светот што се прегрупира.

Овој модел може да има и позитивно прелевање врз проширувањето. Наместо кандидатите со години да ги исполнуваат обврските, а придобивките да остануваат концентрирани на далечниот крај на процесот, постепената интеграција може да овозможи порано учество во единствениот пазар, програмите, енергетската политика, безбедносните механизми и обликувањето на одлуките. Реформата тогаш не би носела само нов извештај или отворен кластер, туку видлива промена во секојдневниот живот и во политичката тежина на државата кандидатка. Впрочем, за ова, за секторска интеграција се зборува во последно време во Брисел и во другите главни градови. Но, концентричните кругови можат да бидат и мостови и бариери. За државите членки што не сакаат ново проширување, диференцираната интеграција може да биде привлечна токму затоа што нуди голем дел од практичните придобивки без обврската да се примат нови членки. Кандидатите би добиле пристап до пазари, програми и состаноци, но би останале надвор од институциите во кои се создаваат правилата што ќе мора да ги применуваат. Привремената станица лесно може да стане трајна периферија.

Разликата меѓу Канада и Западниот Балкан затоа мора да остане јасна. Канада не бара полноправно членство. Северна Македонија бара и со децении има формално признаена европска перспектива. Модел создаден за доброволно и трајно партнерство со неевропска држава не смее незабележливо да ја преобликува крајната цел на европска, држава кандидатка. Постепената интеграција може да го зајакне пристапувањето само ако правецот кон членство остане изречен, заштитен и политички веродостоен.

Поголем ризик, сепак, е оној внатре, во самите држави членки. Комисијата сè почесто настапува како Европа да мора да има единствен геополитички извршен центар. Но националните влади, парламенти и политички партии и понатаму се местата од кои произлегува најголемиот дел од демократското овластување за таквото дејствување. Просторот помеѓу европската амбиција и националното овластување станува сè поширок. Кога претседателката на Комисијата најавува нова стратегиска категорија пред да се одржи национална расправа, владите и парламентите наследуваат стеснет избор. Можат да ја следат иницијативата и да преговараат за деталите на нешто што не го започнале. Или можат да се спротивстават и да бидат претставени како недораснати на европскиот момент. Комисијата го освојува политичкиот простор преку својата амбиција; додека националните институции ја добиваат обврската да обезбедат согласност и да ги понесат последиците.

Тука се отвора простор за оштетување на националната политика. Владите можат во Брисел да учествуваат во создавањето на одлуките, а дома да ги претставуваат како неизбежни европски обврски. Опозициските партии тешко можат да понудат вистинска алтернатива на политиките договорени меѓу извршните власти. Парламентите ги добиваат сложените договори доцна, кога одбивањето веќе би предизвикало дипломатски или економски последици. Формалното право да се каже „не“ останува, но политичката можност да се употреби станува сè потесна. Антисистемските партии немаат таков товар. Тие можат секоја недореченост да ја претстават како доказ дека неизбран центар тајно создава европска држава над главите на граѓаните. Дополнително, личното поврзување и претставувањето преку претседателката на Комисијата, Урсула фон дер Лајен, несомнено им помага. Колку повеќе Комисијата добива формат на претседателска, толку полесно е Брисел да се претстави како далечна извршна власт против која треба да се мобилизира.

Неодамнешната оценка на хрватскиот аналитичар Божо Ковачевиќ дека фон дер Лајен, иако не го кажала тоа директно, сепак „најавила војна“ е аналитички претерана. Санкциите, одвраќањето и зајакнувањето на одбраната не се исто што и објава на војна. Но политичката можност таквото толкување да звучи уверливо за дел од јавноста е предупредување. Кога целите на европската моќ се изговараат погласно од нејзините граници, демократското овластување и дипломатскиот крај, празнината брзо ја пополнуваат пострашни толкувања. Да се нарече оваа амбиција империјалистичка би било пресилно. Канада е поканета во доброволен однос и ја задржува сопствената сувереност. Но проектот има империјален размер: силен центар што го проширува својот регулаторен, економски и безбедносен простор преку различни кругови на припадност, при што Комисијата се поставува како нивен главен организатор.

Проектот може и да успее. Урсула фон дер Лајен има уште време и не ѝ е потребно целосно уставно решение за фактички да успее. Одбраната, технологијата, енергијата, мобилноста и истражувањето може да се уредуваат со одделни договори. Администрациите може да се поврзуваат, компаниите да инвестираат, а безбедносните интереси да се испреплетуваат. Кога формалниот статус еден ден ќе дојде на дневен ред, голем дел од асоцијацијата веќе може да постои во практиката. Но, успехот измерен со бројот на договори не е исто што и политичка трајност. Поширокиот европски поредок ќе остане кревок ако парламентите, политичките партии и граѓаните го доживуваат како нешто изградено над нив. Надворешната моќ мора да има внатрешна дозвола што постојано се обновува, а не еднаш засекогаш да се претпостави.

Можно е Урсула фон дер Лајен да е во право дека Европа мора да се придвижи пред светот да се затвори околу неа. Но движењето само по себе не е лидерство. Потешката задача е да се изгради Европа способна да дејствува без да ја испразни демократската основа на креираните полити, онаа која и дава легитимност. Во спротивно, Европа може да стане посилна надвор, а многу покревка дома.

КОГА ЕВРОПА ИЗНАОЃА КРЕАТИВНИ РЕШЕНИЈА ЗА КАНАДА

Понудата кон Канада има стратегиска логика. Од Северна Македонија, сепак, тешко се слуша без да се помисли на стерилноста на политичката условеност на пристапувањето и на водењето на процесот до сега.

Предлогот на Урсула фон дер Лајен Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на Европската Унија отвора најмалку три различни прашања.

• Каков поширок европски поредок се обидува да изгради Комисијата?
• Како оваа понуда звучи во земја што повеќе од две децении чека полноправно членство?
• Kолку од ветеното воопшто може да се изведе врз основа на постојните договори?

Во оваа колумна ја пренесувам перспективата на македонскиот граѓанин и политичката болка што настанува кога Унијата покажува институционална имагинација за можните партнери, а процедурална воздржаност кон кандидатите. Додека во останатите ја анализиравме стратешката можност: Европа да организира поширок круг демократски партнери околу сопствениот економски, технолошки и безбедносен простор, односно правните граници за таквиот статус.

Земени заедно, трите колумни тврдат дека понудата кон Канада може истовремено да биде стратегиски оправдана, политички болна, правно недефинирана и демократски ризична. Токму затоа заслужува повеќе од воодушевување или отфрлање. Таа бара разговор за типот на Европа што се создава, за местото на државите кандидатки и за тоа кој има право да ја одобри таа промена.

Кога Урсула фон дер Лајен ја покани Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на Европската Унија, канадскиот премиер Марк Керни седеше во протоколарниот ред во Европскиот парламент. Сцената ги имаше сите елементи на сериозен политички театар: внимателно избран гостин, нов поим, громогласен аплауз и ветување дека односот меѓу Европа и Канада ќе се издигне на највисокото можно рамниште.

Од Канада, понудата веројатно звучеше како признание. Од Северна Македонија, звучеше поинаку.

Не ми беше тешко да ги предвидам реакциите што ќе следуваат: „А виде Канада…“, „Кога сакаат, можат“, „Знаеме како е, за нас тоа не важи“. Не ми е тешко ниту да ја разберам стратегиската логика зад понудата. Канада е демократија, сојузник во НАТО и природен европски партнер во безбедноста, енергијата, критичните минерали, технологијата и Арктикот. Во време кога економската зависност сè почесто се користи како инструмент на политичка присила, и Европа и Канада имаат сериозни причини да се доближат. На Европа ѝ се потребни сигурни партнери. На Канада ѝ е потребен поширок простор за суверен избор во услови на сè понеизвесен однос со Соединетите Американски Држави.

Не гледам причина да се противиме на таквото приближување. Напротив, доколку Европа сака да биде посилен политички и стратегиски субјект, мора да изгради поширок круг демократски партнери околу својот економски, технолошки и безбедносен простор. Но, едно е да ја разберам понудата, а друго е уверливо да им ја објаснам на луѓето околу мене. Луѓето што велат „за нас тоа не важи“ немаат обврска да ги познаваат сите договорни разлики меѓу членство, асоцијација и стратегиско партнерство. Тие не мора секојдневно да ги следат институционалните надлежности, односите меѓу Комисијата и Советот или ограничувањата на европските договори. Но многу добро го паметат сопственото искуство со Европа.

Северна Македонија ја потпиша Спогодбата за стабилизација и асоцијација во 2001 година, поднесе барање за членство во 2004 и стана држава кандидатка во 2005 година. Оттогаш нејзините граѓани гледаат како државата исполнува услови, спроведува реформи и прифаќа компромиси што допираат до најдлабоките прашања на националниот идентитет, додека политичките правила на пристапувањето се менуваат околу неа. Ветувањето за членство останува, но патот постојано се продолжува. Сега истата Унија покажува способност да замисли статус што сè уште не постои затоа што на важен стратегиски партнер му е потребен нов однос. Кога Европа препознава геополитичка итност во Канада, креира ново решение. Кога Северна Македонија се соочува со нова блокада, добива објаснување дека процедурите, билатералните спорови и едногласноста оставаат малку простор за движење.

Правниците со право ќе кажат дека двата случаи не се исти. На Канада не ѝ се нуди пристапување според член 49 од Договорот за Европската Унија. Северна Македонија е европска држава кандидатка со формално признаена перспектива за полноправно членство. Канада, најверојатно, би добила некаков облик на длабока асоцијација надвор од институционалното јадро — без право на глас и без уставната положба на држава членка. Овие разлики се суштински. Но тие не го поништуваат политичкиот впечаток.

Граѓаните не ја доживуваат европската политика како вежба по правна класификација. Ја мерат преку волјата за политичка креативност. Гледаат кои пречки предизвикуваат институционална креативност, а кои се прогласуваат за непроменливи. Забележуваат кој добива нов стратегиски речник, а кој повторно слуша дека неговата иднина е европска — доколку ги исполни сите услови, вклучително и оние што не постоеле кога процесот започнал. Токму затоа симболиката на понудата кон Канада може да биде подеднакво важна за Западниот Балкан како и нејзината идна правна содржина. Изразот „асоцијативна членка“ покажува дека Унијата знае да ги преобликува односите кога ќе процени дека тоа е стратегиски потребно. Тој ја соголува разликата меѓу недостигот од инструменти и недостигот од политички договор тие инструменти да се употребат.

Точно е дека фон дер Лајен ги спомена Украина, Молдова и Западниот Балкан. Ја повтори определбата дека нивната иднина е во Унијата и најави патокази за најнапредните кандидатки. Сепак, асиметријата остана јасно видлива: Канада доби именувана политичка иновација и конкретна стратегиска агенда. Западниот Балкан повторно доби познато ветување, условено со заслуги и вредности. Тоа е тешко да се објасни без да се создаде впечаток дека европската инвентивност не е еднакво достапна за сите.

Сепак, би било нечесно сета одговорност за македонскиот застој да се префрли врз Европската Унија. Не секој наш неуспех е увезен и не секој застој е последица на вето. Северна Македонија не прави доволно за сопствениот напредок. Предолго ги одложуваме реформите што не зависат ниту од Бугарија, ниту од едногласноста во Советот, ниту од каква било одлука во Брисел. Усогласувањето на законодавството е бавно, институциите остануваат слаби, а владеењето на правото почесто назадува во извештаите отколку што напредува во секојдневниот живот. Билатералните спорови и блокади се реални и неправедно го попречуваат пристапувањето. Но, истовремено станаа и удобно домашно алиби. На владите им овозможуваат секој неуспех да го објаснат со надворешната пречка, наместо да одговорат зошто не е направено она што можело да се направи и без отворање на следниот кластер. Не можеме од Европската Унија да бараме политичка храброст и инвентивност, а дома да се помируваме со застој. Но и обратното е точно: домашната неодговорност не ја ослободува Унијата од одговорноста за сопствената недоследност.

Овие две вистини мора да можеме да ги кажеме истовремено. Северна Македонија мора посериозно да се европеизира, а Европската Унија мора поуверливо да покаже дека пристапувањето сè уште води кон членство. Во спротивно, европската недоследност и домашната неодговорност ќе продолжат меѓусебно да се хранат. Брисел ќе ни дава причини да се чувствуваме изневерени, а ние тоа чувство ќе го користиме како оправдување да не се менуваме. Последиците од таквиот круг не се само дипломатски или процедурални. Тие се демократски. Продолженото чекање ги наградува оние што тврдат дека европското ветување никогаш не било искрено. Ги принудува проевропските партии и поединци да бранат процес чиј крај веќе не можат да го определат. Ги поттикнува владите секое мало процедурално поместување да го претставуваат како историски успех, затоа што вистинскиот напредок станал редок. Со текот на времето, разочарувањето може да прерасне во нешто поопасно од гневот — во рамнодушност.

Токму затоа што останувам убеден Европеец барам и од нашата држава и од Европската Унија да бидат доследни на обврските што самите ги презеле. Погрешно е да ѝ се замери на Канада или да се бара Европа да остане институционално крута кон сите. Канада не е причината за нашето чекање. Нејзиното приближување кон Европа може да биде добро и за двете страни, а можеби и за поширокиот демократски простор што се обидуваат да го сочуваат. Но, понудата кон Канада открива принцип што Унијата повеќе не може да го игнорира: кога постои стратегиска нужност, сосем нормално и секако возможно е да се најдат смели, постепени и секторски облици на интеграција. Истата политичка имагинација мора да биде достапна и за државите кандидатки што веќе се усогласуваат со Унијата и сакаат да станат нејзини полноправни членки.

На Северна Македонија не ѝ е потребна чекална со ново име. Потребно ѝ е порано и суштинско учество во европските политики, програми и во обликувањето на одлуките — врзано за проверени реформи, мерлив напредок и јасни услови. Постепената интеграција може да ја врати веродостојноста на реформите само доколку секоја нејзина етапа води кон полноправно членство. Не смее да стане надомест за неговото бесконечно одложување.

Затоа, централното прашање не е зошто Канада треба да се приближи кон Европа. Тоа приближување го разбирам и го сметам за оправдано. Прашањето е зошто способноста на Унијата за политичка инвентивност е толку нерамномерно распределена — и како да продолжиме уверливо да ја браниме европската идеја пред граѓаните што сè почесто чувствуваат дека таа важи за сите, освен за нив.

Европа можеби има добри причини да се подотвори за Канада. Сега има обврска да им покаже на граѓаните на државите кандидатки дека нивната сопствена врата, додека чекале пред неа, незабележливо не станала ѕид.

ЧЛЕНСТВО ШТО ПРАВНО НЕ ПОСТОИ

Изразот „асоцијативно членство“ ѝ даде политичка тежина на понудата кон Канада. Истовремено, вети уставен статус што Европската Унија сè уште не го дефинирала.

Предлогот на Урсула фон дер Лајен Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на Европската Унија отвора најмалку три различни прашања.

• Каков поширок европски поредок се обидува да изгради Комисијата?
• Како оваа понуда звучи во земја што повеќе од две децении чека полноправно членство?
• Kолку од ветеното воопшто може да се изведе врз основа на постојните договори?

Во оваа колумна ја анализирам правната можност и гаранциите за таквиот статус. Додека во претходните две колумни ја разгледав понудата од две перспективи: како политички болна порака за македонските граѓани и како можност Европа да изгради поширок круг демократски партнери.

Земени заедно, трите колумни тврдат дека понудата кон Канада може истовремено да биде стратегиски оправдана, политички болна, правно недефинирана и демократски ризична. Токму затоа заслужува повеќе од воодушевување или отфрлање. Таа бара разговор за типот на Европа што се создава, за местото на државите кандидатки и за тоа кој има право да ја одобри таа промена.

Урсула фон дер Лајен не предложи само поблиска соработка со Канада. Таква соработка веќе постои. Европската Унија и Канада имаат сеопфатен трговски договор, стратегиско партнерство и сè подлабоки врски во одбраната, истражувањето, критичните минерали и безбедноста. Во говорот за Состојбата на Европската Унија таа намерно отиде чекор понатаму: отворајќи можност Канада да стане првата „асоцијативна членка“ на Европската Унија. Изразот навистина имаше политичка сила и создаде чувство на припадност. Сепак, неговото правно значење е многу нејасно.

Договорите на Европската Унија го познаваат членството. Член 49 од Договорот за Европската Унија и овозможува на секоја европска држава што ги почитува вредностите на Унијата да поднесе барање за пристапување. Постапката бара согласност од државите членки, одобрение од Европскиот парламент и ратификација на договорот за пристапување од сите договорни страни. Канада не оди по тој пат и не бара полноправно членство.

Договорите ја познаваат и асоцијацијата. Член 217 од Договорот за функционирањето на Европската Унија дозволува склучување спогодби за асоцијација што воспоставуваат заемни права и обврски, заедничко дејствување и посебни постапки. Тоа е широка и флексибилна правна основа врз која може да се изгради однос многу подлабок од обична трговска спогодба. Но, спогодба за асоцијација не е исто што и асоцијативно членство. Првото е познат инструмент на надворешните односи на Унијата. Второто звучи како место во нејзиниот уставен и политички поредок. Разликата меѓу нив не може да се избрише со внимателно избран збор.

Голем дел од најавената агенда со Канада веројатно може да се реализира и без промена на договорите. Можни се нови спогодби за дигитална трговија, одбранбено производство, енергија, критични минерали, истражување, вештачка интелигенција и економска безбедност. Канада може да учествува во европски програми кога правилата тоа го дозволуваат. Регулаторите можат да договорат заемно признавање, еквивалентност и редовни консултации. Но ништо од тоа само по себе не создава нов вид членство.

Правната тешкотија започнува кога новиот статус би добил институционални права.

• Дали асоцијативната членка би присуствувала на состаноците на Советот и во какво својство?
• Дали би учествувала во обликувањето на правилата што подоцна треба да ги применува?
• Дали би придонесувала во буџетот и би добила систематски пристап до единствениот пазар?
• Дали нејзините граѓани би имале права на мобилност?
• Дали би учествувала во надворешнополитички одлуки, во заеднички набавки за одбраната или во некаков иден Европски совет за безбедност?
• Кој суд би ги решавал споровите?
• Дали правото на ЕУ би имало непосредно дејство или првенство во областите опфатени со договорот?

Секој одговор ја менува природата на аранжманот. Широка меѓународна спогодба може да создаде исклучително длабока соработка, но не може по тивок пат да ја преслика уставната положба на членството. Ако асоцијативното членство треба да стане траен институционален круг со формално учество во телата или одлучувањето на Унијата, веројатно ќе биде потребна измена на договорите. Во најмала рака, државите членки и Европскиот парламент ќе мора да ги утврдат правната основа, правата, обврските и механизмите за надзор. Во зависност од опфатот, може да биде потребна и национална ратификација.

Во институционалниот триаголник, претседателката на Комисијата може да ја постави политичка агенда и да предложи почеток на преговори со некоја држава или географски регион, но, Комисијата не може со декларација да го создаде статусот. На втората страна, Советот ги одобрува преговорите и ги склучува спогодбите според договорните постапки. Конечно, на третата точка, Европскиот парламент дава согласност. Во овој триаголник, државите членки, како страната која не сме ја именувале ја задржуваат решавачката улога во проширувањето, измената на договорите и во областите што и натаму останале во национална надлежност.

Сепак, тоа не значи дека Урсула фон дер Лајен настапила непромислено. Можно е нејзината нејасност да е дел од политичкиот метод. Предлог за уште едно секторско партнерство едвај би привлекол внимание. Од другата страна, „асоцијативното членство“ веднаш го подигна разговорот на уставно рамниште. Политичката порака имаше своја конечна дестинација, правниците и националните влади кои ќе го изградат патот до целта.

Европската интеграција повеќепати напредувала токму така. Политичката нужност создава нов инструмент, практиката се развива, а правниот јазик подоцна се приспособува. Функционалните аранжмани создаваат интереси, навики и зависности што го отежнуваат враќањето назад. Она што започнува како покана може постепено да се претвори во цел систем преку натрупување одделни спогодби, без еден единствен основачки акт.

Таквиот метод може да донесе напредок, но има и цена. Комисијата се претставува како чувар на договорите. Кога нејзината претседателка користи уставен речник без да ја објасни неговата правна содржина, се разнишува дисциплината што истата институција ја бара од другите. Од земјите кандидатки се очекува прецизно да го пренесуваат европското право, да ги почитуваат процедурите и да прифатат детални услови. Тие со право можат да побараат иста прецизност кога Унијата опишува нови облици на припадност.

Постои и проблем со редоследот на демократското одлучување. Ако политичката етикета е прославена пред владите и парламентите да расправаат за нејзиното значење, секоја подоцнежна проверка изгледа како опструкција. Влада што ќе постави прашање за границите на аранжманот може да биде обвинета дека нема европска амбиција. Парламент што ќе побара ограничувања може да биде претставен како неодговорен пред геополитичката нужност. Политичкиот залет постепено ја заменува претходната согласност. Токму тука Комисијата може да загризе повеќе отколку што може да проголта. Не затоа што идејата е нужно погрешна, туку затоа што силата на ветувањето го надминува овластувањето. Ако договорите подоцна покажат поограничен простор, или ако националните парламенти одбијат дел од конструкцијата, разочарувањето нема да биде само канадско. Ќе се зајакне впечатокот дека европската политика прво произведува историски најави, а потоа бара правото и демократијата да најдат начин да ги оправдаат.

Решението не е да се напушти канадската иницијатива, туку чесно да се дефинира. Унијата треба да каже што може да се постигне преку постојните договори; кои права би го разликувале асоцијативното членство од стратегиско партнерство; кои обврски би ги презела Канада; и кои одлуки им припаѓаат на Комисијата, Советот, Европскиот парламент и националните законодавни тела. Дотогаш, „асоцијативното членство“ најточно се разбира како политички предлог, а не како постоечка правна понуда. Тој може да доведе до креативен нов статус. Но може и да заврши како збир од секторски договори под едно големо политичко име.

Урсула Фон дер Лајен отвори важна расправа и можеби намерно ја отвори пред да постои готово решение. Следната одговорност е на европските институции и националните демократии: да обезбедат правото да не биде повикано само да го потврди ветувањето откако политиката веќе ја направила неговата одбивност невозможна.