Skip to content
Уставниот суд ѝ кажа „не“ на Левица не затоа што денеска повторно утврдил дека моделот за државно финансирање на политичкото рекламирање е целосно правичен, туку затоа што мнозинството судии сметало дека за истото уставно прашање Судот веќе одлучувал. Со други зборови – за мнозинството станува збор за „res judicata“, односно веќе пресудена работа.
Левица, заедно со партијата Демократи, ги оспори одредбите од Изборниот законик што ја определуваат распределбата на буџетските пари за платено политичко рекламирање и рекламниот простор. Нивната теза беше дека системот ги става помалите партии во нерамноправна положба и им дава доминантен пристап на најголемите партии од власта и опозицијата.
Но токму овие правила, или суштински истите правила, веќе се најдоа пред Уставниот суд во 2023 година.
Тогаш иницијативата ја поднесе Павле Трајанов, со сличен аргумент – дека моделот ги фаворизира најголемите партии, го нарушува политичкиот плурализам и не обезбедува еднаков пристап до медиумите и буџетските средства. Судот и тогаш реши да не поведе постапка.
Тогашното образложение е клучот за разбирање на денешното „не“.
Уставниот суд во 2023 година оцени дека Собранието има уставно право со закон да ги утврдува правилата на изборниот процес, вклучително и начинот на медиумско претставување. Судот го прифати изборниот резултат од претходниот циклус, односно бројот на освоени гласови, како критериум врз основа на кој може да се распределуваат времето за рекламирање и буџетските средства.
Според моделот што беше предмет на таа одлука, најмногу 45 проценти од средствата за платено политичко рекламирање можат да ги користат двете најголеми партии од власта, уште 45 проценти двете најголеми опозициски партии, до 7 проценти парламентарните партии без доволно пратеници за пратеничка група и до 3 проценти вонпарламентарните партии и кандидатите. Кај билбордите, распределбата е 40-40-10-10 проценти.
Оттука, денеска мнозинството судии не прифатило повторно да ја отвори суштината на прашањето. Претседателот на Уставниот суд Дарко Костадиновски по седницата објасни дека дел од судиите останале на претходниот став дека станува збор за веќе решен предмет.
Но тука почнува и спорот.
Левица тврдеше дека денешната состојба не е иста како онаа од 2023 година. Како нова околност ја посочи практичната примена на правилата на локалните избори во 2025 година, кога, според партијата, таа како парламентарна партија со сопствена пратеничка група останала без пристап до платеното политичко рекламирање. Оттаму сметаат дека Судот требало да ја разгледа новонастанатата фактичка состојба, а не само да се повика на претходната одлука.
На таа линија е и самиот претседател на Уставниот суд.
Костадиновски јавно кажа дека не се согласува со мнозинството. Неговиот став е дека постојните законски решенија не обезбедуваат еднакви услови за сите политички субјекти. Како пример го наведе и случајот на новоформирана партија меѓу два изборни циклуса – таа нема претходен изборен резултат и поради тоа стартува од понеповолна позиција во распределбата на средствата.
Костадиновски имал спротивен став и во 2023 година. Во издвоеното мислење тогаш оценил дека имало основа Судот да поведе постапка и да ја преиспита уставноста на моделот.
И денешната одлука не дошла лесно. Предметот првпат се нашол на гласање летово, но тогаш немало доволно мнозинство и останал отворен. На седницата на 23 септември повторно бил ставен на гласање, по што мнозинството конечно одлучило да не поведе постапка.
Затоа, суштината на денешната одлука може да се сведе на една правна дилема.
Левица бараше Судот повторно да ги испита правилата поради начинот на кој тие во меѓувреме се применувале. Мнозинството судии, пак, оцени дека истото уставно прашање веќе било разгледано и дека нема основа повторно да се отвора.
Практичната последица е јасна – спорните правила остануваат во сила. Уставниот суд не отвори постапка во која повторно би оценувал дали распределбата на државните пари и рекламниот простор меѓу партиите го нарушува политичкиот плурализам и еднаквоста во изборниот натпревар.
