Skip to content
Последните американски војници го напуштија Ирак, со што заврши повеќе од две децении долго американско воено присуство во земјата што почна со инвазијата во 2003 година. Последните сили заминаа од базата во Ербил, во автономниот Курдистански Регион, а американската војска соопшти дека повлекувањето е завршено според договорот што Вашингтон и Багдад го постигнаа во 2024 година.
Со заминувањето формално завршува американското воено присуство во рамките на операцијата Inherent Resolve во Ирак. Американските сили првпат влегоа во земјата во 2003 година при инвазијата со која беше соборен режимот на Садам Хусеин. Главнината на војската се повлече во 2011 година, но американски војници повторно се вратија во 2014 година, на покана на ирачката влада, кога Исламска држава освои големи територии во Ирак и Сирија. Во војната и последователните мисии загинаа повеќе од 4.500 американски војници.
Повлекувањето не беше ненадејна одлука на администрацијата на Доналд Трамп. Планот беше договорен меѓу САД и Ирак уште во септември 2024 година и предвидуваше постепено намалување на присуството и завршување на коалициската мисија. Американското Министерство за одбрана претходно објасни дека последната фаза требаше да трае до септември 2026 година, бидејќи базите во Ирак продолжуваа да обезбедуваат поддршка за операции против Исламска држава во Сирија.
Трамп, сепак, политички го присвои моментот на повлекувањето. Тој го поздрави заминувањето на последните сили и американското ангажирање во Ирак го опиша како „многу скапо патување во пеколот“. Истовремено ја пофали новата ирачка влада и оцени дека моментот е погоден Ирак целосно да ја преземе одговорноста за сопствената безбедност. Ирачкиот премиер Али ал-Заиди, пак, повлекувањето го претстави како потврда на суверенитетот и способноста на ирачките институции сами да ја обезбедуваат земјата.
Но заминувањето на последниот американски војник не значи и исчезнување на американското влијание. Вашингтон и Багдад планираат да продолжат со билатералната безбедносна соработка, вклучително обука, размена на разузнавачки информации и поддршка на ирачките сили. Пентагон уште при договарањето на транзицијата нагласуваше дека намерата е класичната коалициска мисија да биде заменета со долгорочно безбедносно партнерство.
Во исто време, повлекувањето отвора ново безбедносно прашање. Исламска држава повеќе не контролира територии како во 2014 година, но нејзини ќелии продолжуваат да дејствуваат. Дел од ирачките и курдските функционери стравуваат дека намалената американска разузнавачка и воена поддршка на терен може да создаде простор за нивно засилување. Друг фактор се вооружените шиитски групи поврзани со Иран, кои американското повлекување го поздравија како победа, но дел од нив и понатаму не прифаќаат повици целосно да го предадат оружјето на државните институции.
Така 30 септември 2026 година затвора едно долго поглавје, но не и сите последици од него. По инвазијата од 2003 година, американското повлекување во 2011, враќањето против Исламска држава во 2014 и уште 12 години воена мисија, во Ирак повеќе нема американски војници. Одговорноста за тоа што следува сега е пред сè на ирачките безбедносни сили – додека Вашингтон останува присутен преку политички, безбедносни и економски врски со Багдад.
