Skip to content
Бугарија деновиве чека исплата од 1,8 милијарди евра од Европската Унија преку својот План за закрепнување и отпорност. На 30 септември Софија го поднесе петтото и последно барање за исплата во износ од 1,823 милијарди евра, а вицепремиерот Атанас Пеканов очекува средствата да пристигнат до крајот на годината. Македонија нема пристап до истиот механизам бидејќи не е членка на ЕУ, но преку Планот за раст за Западен Балкан има индикативно распределени 750,4 милиони евра за периодот 2024–2027 година. Разликата е што овие пари не се однапред гарантирани. Нивната исплата е директно врзана со исполнувањето на реформите од Реформската агенда.
Од потенцијалните 750,4 милиони евра, до јули годинава за Македонија биле ослободени вкупно 142,1 милиони, односно околу 19% од индикативно распределената сума. Во мај Европската комисија одобри дополнителни 65,7 милиони евра по позитивната оценка на реформските чекори во образованието и дигитализацијата. Од нив 30,6 милиони се наменети за државниот буџет, додека остатокот оди за инвестиции преку Инвестициската рамка за Западен Балкан.
Тоа значи дека разликата меѓу почетната распределба и досега ослободените средства изнесува повеќе од 600 милиони евра. Но, тие не треба да се гледаат како пари што веќе ѝ припаѓаат на Македонија. Планот за раст функционира според принципот „реформи за пари“: Европската комисија проверува дали секој договорен чекор е исполнет пред да ја одобри соодветната исплата. Реформите опфаќаат области како управување со јавните финансии, деловно окружување, дигитализација, енергетика, човечки капитал и владеење на правото.
Токму роковите стануваат најважниот дел од приказната. Независниот мониторинг на спроведувањето на Реформската агенда, објавен во јули од CARGrow, следел 39 реформски чекори поврзани со околу 131,66 милиони евра потенцијални исплати. Кај дел од нив веќе истекол и дополнителниот рок за исполнување, што значи дека натамошното доцнење може да има директни финансиски последици. Ова не значи дека Македонија веќе изгубила 131,66 милиони евра, туку дека толкава финансиска вредност е поврзана со реформите опфатени со мониторингот.
Планот за раст за Западен Балкан располага со вкупно шест милијарди евра – две милијарди неповратна помош и четири милијарди евра поволни заеми. Важна карактеристика на механизмот е што националните распределби се индикативни. Ако една земја не ги исполни условите, дел од средствата може да биде прераспределен кон земји кои побрзо ги исполнуваат реформските обврски. Тоа значи дека Македонија не само што може да изгуби дел од почетно предвидените средства, туку теоретски може да добие и повеќе доколку биде поуспешна од другите земји во регионот.
Вицепремиерот за европски прашања Беким Сали во мај изјави дека Владата работи токму во таа насока – да ги забрза реформите и да се обиде да добие дел од средствата што евентуално нема да ги искористат другите земји од Западен Балкан. Така Планот за раст создава и своевидна регионална трка: не само кој побрзо ќе напредува кон ЕУ, туку и кој побрзо ќе ги претвори договорените реформи во конкретни европски средства.
Времето, сепак, е ограничено. Последните реформски чекори треба да бидат исполнети најдоцна до 31 август 2027 година, а барањата за исплата врз основа на нив да бидат доставени до крајот на септември истата година. Затоа споредбата со Бугарија е интересна и покрај тоа што станува збор за два различни европски механизми. Софија сега чека 1,8 милијарди евра од своето последно барање за исплата. Македонија, пак, има индикативно распределени околу 750 милиони евра, од кои досега се ослободени 142,1 милиони. Колку од остатокот навистина ќе стигне во земјата ќе зависи пред сè од тоа дали реформите ќе бидат завршени навреме.
