Skip to content
Студентите бараат субвенционираниот оброк да порасне од 140 на 200 денари. Министерката за образование Весна Јаневска вели дека според сегашната пресметка, износот може да се зголеми за околу седум денари, односно до 147 денари.
Но што точно стои зад тие седум денари?
Одговорот е во законската формула – а кога таа ќе се спореди со движењето на цените на храната во последните години, се отвора многу пошироко прашање: дали индексирањето на субвенцијата со инфлацијата навистина го зачувува студентскиот стандард?
Што пишува во законот?
Законот за субвенциониран студентски оброк во 2023 година го зголеми износот од 120 на 140 денари и притоа воведе правило според кое износот треба да се усогласува со инфлациската стапка по секоја фискална година, пред донесувањето на буџетот за следната година.
Истото правило е наведено и во законската рамка што се применува и по измените од 2025 година. Јавниот повик на МОН за академската 2025/2026 година потврдува дека субвенцијата изнесува 140 денари.
Оттука, важно е да се направи разлика:
147 денари не се законски утврден максимум.
Тоа е пресметка според актуелната методологија за усогласување.
Од каде доаѓаат токму седумте денари?
Тука статистиката дава интересен одговор.
Во 2025 година просечниот раст на трошоците на животот изнесувал 4,1 проценти. Но цените во категоријата „Храна и безалкохолни пијалаци“ пораснале за 5,2 проценти, а рестораните и хотелите за дури 7,2 проценти.
Ако на 140 денари се примени раст од 5,2 проценти, се добива:
140 × 1,052 = 147,28 денари.
Односно, практично 147 денари.
Токму затоа изјавата на министерката дека според инфлацијата следува зголемување од околу седум денари се совпаѓа со примената на стапката за храната во 2025 година.
Но во законот не е наведена детална формула од типот „субвенцијата се зголемува исклучиво според годишниот индекс на храна“. Тој зборува за усогласување со инфлациската стапка. Затоа, за целосна транспарентност, МОН би требало јавно да објасни кој индекс, кој период и која формула ја користи за да стигне до 147 денари.
А што се случи со цените пред 2025 година?
Тука станува уште поинтересно.
Во 2024 година храната и безалкохолните пијалаци поскапеле за 2,9 проценти, а во 2025 година за дополнителни 5,2 проценти.
Ако само за илустрација се земе почетната сума од 140 денари и на неа се примени поскапувањето на храната за овие две години: 140 × 1,029 × 1,052 = околу 151,5 денари.
Тоа е сумата што би била потребна само за да се задржи приближно истата куповна моќ на 140 денари од почетниот период, без воопшто да се стигне до барањето од 200 денари.
А субвенцијата остана 140 денари.
Националното студентско тело уште во септември 2025 година бараше зголемување на сумата од 140 на 150 денари, токму повикувајќи се на законската обврска за усогласување со инфлацијата.
2026 година повторно носи поскапување
И приказната не завршува со 2025 година.
Според Државниот завод за статистика, во периодот јануари–јули 2026 година цените на храната и безалкохолните пијалаци биле во просек 4,7 проценти повисоки отколку во истиот период во 2025 година. Во јули храната била 1,1 процент поевтина од јуни, но сепак на годишно ниво била 1,1 процент поскапа.
Во август храната и безалкохолните пијалаци повторно поскапеле за 0,5 проценти во однос на јули. Вкупната инфлација во август била 2,6 проценти на годишно ниво.
Ако само ориентативно се земат предвид и поскапувањата на храната во 2024, 2025 и првите седум месеци од 2026 година, тогаш куповната моќ на некогашните 140 денари се движи кон околу 159 денари.
Тоа не е официјална нова пресметка на субвенцијата, туку илустрација колку би требало да изнесува износот ако целта е да се зачува куповната моќ во однос на цените на храната.
Што значат 200 денари?
Барањето на студентите за 200 денари е сосема друга категорија.
Од 140 на 200 денари е зголемување од 42,9 проценти.
Тоа не може да се објасни само со годишната инфлација. Тоа би било нова социјална и образовна политика, односно одлука државата да преземе поголем дел од реалниот трошок за студентската исхрана.
Затоа спорот всушност не е само дали инфлацијата дозволува 147 денари.
Прашањето е што сака државата да постигне со студентскиот оброк.
Ако целта е само автоматски да се зачува вредноста на субвенцијата, тогаш инфлациското усогласување е логичен механизам.
Ако целта е студентите навистина да можат да обезбедат пристоен оброк со државната поддршка, тогаш само општата инфлација можеби не е доволна мерка.
Особено затоа што студентите не купуваат „просечна потрошувачка кошница“. Тие купуваат храна – а токму храната во 2025 година поскапела побрзо од просечната инфлација: 5,2 проценти наспроти 4,1 процент.
Од 140 до 200 денари е спор за студентскиот стандард
Тука се судираат две различни логики.
МОН ја гледа субвенцијата низ методологијата на индексирање.
Студентите ја гледаат низ реалната цена на оброкот.
И двете можат да се измерат.
Она што недостига е транспарентен одговор на едно едноставно прашање:
Колку денес реално чини пристоен студентски оброк и колкав дел од тој трошок покриваат 140, 147 или 200 денари?
Доколку МОН сака да ја менува методологијата, како што најави министерката, токму тоа би можело да биде нејзината најважна задача – субвенцијата да не се врзува само за општиот индекс на инфлација, туку за реалниот трошок на студентската исхрана.
Јаневска веќе најави дека МОН разгледува нов модел, вклучително и можност наместо директна парична субвенција да се користи ваучер за оброк во одредени угостителски објекти.
До тогаш, бројките ја покажуваат суштината на спорот:
140 денари е старата субвенција.
147 денари е приближното инфлациско усогласување за 2025 година.
Околу 159 денари е приближната вредност потребна за следење на кумулативното поскапување на храната до средината на 2026 година.
А 200 денари е барање за значително поголема државна поддршка, а не само инфлациска корекција.
Токму затоа дебатата за студентскиот оброк не е само дебата за седум денари. Таа е дебата за тоа колку државата денес смета дека вреди еден студентски оброк – и колкав дел од тој трошок треба да преземе студентот, а колкав државата.
