Skip to content
Крај на деценискиот проблем со несаканите ефекти од медикаментите најавува денешната одлука на Кралската шведска академија на науките во Стокхолм, која престижната Нобелова награда за хемија за 2026 година им ја додели на научниците Анри Б. Каган и Кенсо Соаи. Нивното заедничко животно дело во органската синтеза им овозможи на фармацевтските компании да произведуваат почисти лекови без штетни материи, за што двајцата професори ќе поделат парична награда од приближно 1,05 милиони евра. Ова признание директно го менува начинот на кој се прават секојдневните таблети и сирупи што граѓаните ги купуваат во аптеките, ставајќи фокус на безбедноста на пациентите.
Суштината на нивниот успех лежи во надминувањето на природната појава каде молекулите се создаваат како идентични близнаци во огледало, односно лева и десна варијанта. Додека човечкиот организам природно препознава само една форма, лабораториските садови со децении неизбежно даваа еднакви количини од двете страни. Во лекувањето, едната половина секогаш дејствува како вистински лек за болеста, додека другата половина претставува баласт кој често предизвикува алергии, гадење, оштетување на желудникот или токсични реакции.
За секојдневниот живот на македонските семејства и за домашниот буџет, оваа иновација значи намалување на трошоците за пречистување на суровините и поефикасни терапии без скапи компликации. Наместо фабриките да трошат огромни средства за да ги одвојат опасните честички од корисните, формулата на Каган и Соаи овозможува реакцијата самата да создава исклучиво чиста состојка. Со ова директно се намалува производната цена на новите генерации лекови, што на подолг рок ги прави попристапни за здравствените фондови и за обичниот граѓанин.
Првиот клучен чекор го направи Анри Каган уште во 1986 година кога докажа дека хемиските процеси може да се насочат кон саканата страна многу поефикасно отколку што теоријата предвидуваше. Јапонскиот истражувач Кенсо Соаи го доврши процесот во 2003 година со откривање на специјална реакција која самата себеси се забрзува и ги елиминира непотребните форми. На овој начин за првпат во историјата на науката е постигнато соединението веднаш да излезе совршено чисто, точно онака како што тоа го прави живата природа во нашите клетки.
„Анри Каган и Кенсо Соаи понудија решение за хемиска енигма стара повеќе од еден век, односно како природата сама избира само една молекуларна форма. Хемиските реакции што тие ги развија се спектакуларни“, истакна Хајнер Линке, претседател на Нобеловиот комитет за хемија.
Оваа технологија денес станува светски стандард не само кај антибиотиците и кардиолошките лекови, туку и при создавањето на безопасни прехранбени ароми и земјоделски препарати. За македонските пациенти кои редовно трошат пари за хронични терапии од позитивната листа, ваквите научни чекори отвораат простор на пазарот да пристигнат посовремени генерички лекови со значително намалени здравствени ризици.
