Skip to content
Цените на увезените кокс и рафинирани нафтени производи во август 2026 година биле за 74,8 проценти повисоки отколку една година претходно, покажуваат податоците на Државниот завод за статистика. Само за еден месец растот изнесувал 17,2 проценти, а кај горивата за млазни мотори и керозинот достигнал 27,5 проценти. Овие бројки не значат дека бензинот и дизелот поскапеле во иста мера, но отвораат прашање колкав притисок врз трошоците може да почувствува домашната економија.
Новите податоци за увозните цени се сигнал дека поскапувањето на енергентите може да има последици и надвор од бензинските пумпи. Горивата се важен трошок за транспортот, земјоделството, индустријата и дистрибуцијата на стоките. Ако повисоките набавни цени се задржат и се пренесат низ синџирот на снабдување, притисокот може да стигне и до крајните потрошувачи.
Но меѓу поскап увоз и повисока малопродажна цена постојат неколку чекори. Токму затоа статистичкиот податок треба да се чита внимателно: тој покажува силен раст на цените во една увозна категорија, а не автоматско поскапување на сите горива и производи во Македонија.
Што точно поскапело?
Според податоците објавени од Државниот завод за статистика на 9 октомври, увозните цени во одделот за кокс и рафинирани нафтени производи во август 2026 година пораснале за 17,2 проценти во однос на јули, односно за 74,8 проценти во споредба со август 2025 година.
Кај горивата за млазни мотори и керозинот, месечниот раст изнесувал 27,5 проценти.
Овие податоци се однесуваат на увозните цени во конкретни категории. Тие не се исто што и движењето на цената на суровата нафта на светските берзи, ниту се директна мерка за тоа колку плаќаат возачите на бензинските пумпи.
За да се утврди како растот се одразил врз домашниот пазар, потребно е да се споредат и движењата на референтните цени на нафтените деривати, цените утврдени од Регулаторната комисија за енергетика и реалните малопродажни цени.
Од увозната цена до бензинската пумпа
Во Македонија највисоките малопродажни цени на одредени нафтени деривати се утврдуваат според методологија на Регулаторната комисија за енергетика (РКЕ). Во пресметката влегуваат референтните цени на дериватите на меѓународниот пазар, курсот на доларот, транспортните и другите трошоци, како и регулираните елементи на цената.
На крајната цена влијаат и даночните давачки, меѓу кои акцизата и данокот на додадена вредност, како и трошоците и маржите вклучени во формирањето на цената.
Затоа раст од 74,8 проценти кај увозните цени не може механички да се преслика врз цената на литар бензин или дизел. За таков заклучок би било потребно да се знае колкав дел од домашната цена го зафаќа конкретната увозна категорија, како се движеле референтните цени во периодот и како се промениле другите компоненти.
Дополнително, месечните промени не мора веднаш да се појават во малопродажбата. Важни се периодот што го опфаќа пресметката, набавните договори и правилата според кои се утврдуваат цените.
Каде може да се почувствува притисокот?
Првото место е транспортот. Повисоките трошоци за гориво можат да го зголемат товарот врз превозниците и компаниите што секојдневно доставуваат стоки. Дали и во колкава мера ќе ги пренесат тие трошоци врз клиентите зависи од нивните договори, конкуренцијата и останатите расходи.
Вториот канал е земјоделството. Горивата се потребни за обработка на земјата, работа на механизацијата и транспорт на производите. Ако набавните трошоци растат, а откупните цени на земјоделските производи не ги следат, притисокот врз приходите на производителите може да се зголеми. Сепак, ефектот мора да се утврди со податоци за реалните трошоци и откупните цени, а не да се претпоставува само врз основа на увозната статистика.
Третиот канал е цената на стоките и услугите. Транспортот и енергијата се дел од трошоците на многу бизниси, но не секое поскапување на горивата се пренесува во целост врз потрошувачите. Дел од компаниите можат привремено да го преземат товарот, а кај други ефектот може да се појави со временско доцнење.
Дали следува нов бран поскапувања?
Податоците од август предупредуваат на силен раст на увозните цени во конкретната категорија, но сами по себе не се доволни за прогноза на малопродажните цени во наредните месеци.
За да се процени ризикот, треба да се следат следните објави на ДЗС за увозните цени, одлуките на РКЕ, меѓународните референтни цени на бензинот и дизелот и курсот на денарот во однос на доларот. Важни ќе бидат и податоците за инфлацијата, транспортните трошоци и цените на земјоделските производи.
Клучното прашање за домашната економија не е само колку поскапеле увезените нафтени производи, туку дали растот ќе биде краткотраен или ќе се задржи доволно долго за да ги зголеми трошоците на компаниите и домаќинствата.
Засега, бројката од 74,8 проценти е сериозен сигнал за движењето на увозните цени. Дали ќе се претвори во нов притисок врз животниот стандард ќе зависи од понатамошното движење на цените и од тоа колкав дел од дополнителните трошоци ќе се пренесе врз крајните купувачи.
