Skip to content
Евентуалното заминување на Бенјамин Нетанјаху од власта би можело да отвори ново поглавје за Израел, но не нужно и да донесе мир на Блискиот Исток. Неговиот главен противкандидат Гади Ајзенкот има слични безбедносни ставови, но значително поинаков пристап кон екстремната десница, демократските институции и меѓународната дипломатија. Токму во тие разлики се крие потенцијалот за промена по денешните избори.
По разорната војна во Газа, десетиците илјади загинати Палестинци, конфликтите со Иран и сè поголемата меѓународна изолација, смената на Нетанјаху би имала значење далеку надвор од израелските граници.
Но промената на премиерот не би значела автоматски и промена на политиката што Израел ја води кон Палестинците.
Ајзенкот не нуди мир по секоја цена
Ајзенкот не е политичар кој се залага за радикален пресврт во израелската безбедносна политика. Како и Нетанјаху, тој го смета Иран за сериозна закана, бара разоружување на Хамас и не поддржува создавање независна палестинска држава во сегашните околности.
Не ја исклучува ниту употребата на воена сила во Газа.
Разликата е во пристапот кон дипломатските решенија и управувањето со конфликтите. Ајзенкот остава поголем простор за меѓународно посредништво и договори, додека Нетанјаху во голема мера се потпираше на воениот притисок и поддршката од своите крајнодесничарски коалициски партнери.
Тоа не гарантира мир, но би можело да создаде повеќе простор за дипломатски решенија.
Што би значело заминувањето на екстремната десница?
Една од најзначајните промени би можела да биде отстранувањето од власта на Итамар Бен-Гвир и Безалел Смотрич.
Двајцата се меѓу највлијателните претставници на израелската крајна десница и отворено се залагаат за анексија на палестински територии.
Нивното влијание врз владата на Нетанјаху беше особено видливо во политиките кон окупираниот Западен Брег, каде што продолжи проширувањето на еврејските населби и се засили насилството на доселениците врз Палестинците.
Ајзенкот се противи на неовластените населби според израелското законодавство и на насилството на доселениците. Тој ја отфрла и политичката соработка со Бен-Гвир и Смотрич.
Евентуална влада без нив би можела да го ограничи проширувањето на населбите и да воспостави построга контрола врз доселеничкото насилство.
Сепак, Ајзенкот не се залага за целосно повлекување од окупираните територии. Затоа промената би била значајна, но не и доволна за решавање на израелско-палестинскиот конфликт.
Демократијата може да добие повеќе од надворешната политика
Во анализа објавена во американскиот весник The Forward, поранешниот уредник на Associated Press, Ден Пери, оценува дека најголемите придобивки од евентуалното заминување на Нетанјаху би можеле да се почувствуваат во самото израелско општество.
Владата на Нетанјаху со години се соочуваше со масовни протести поради судските реформи, кои критичарите ги сметаат за обид за ограничување на независноста на судството.
Според Пери, промената на власта би можела да го запре институционалното назадување и да создаде услови за обновување на демократската контрола врз извршната власт.
Тоа би имало значење и за слободата на медиумите, владеењето на правото и довербата на граѓаните во институциите.
Политичкиот парадокс со арапските партии
Постои и една противречност што може да ја ограничи можноста за политички пресврт.
Според предизборната анкета на Маарив од 23 октомври, блокот на Нетанјаху би освоил 48 пратенички места, другите неарапски партии 58, а арапските партии 14.
Иако овие проекции покажуваат потенцијално мнозинство надвор од блокот на Нетанјаху, дел од опозициските лидери одбиваат да формираат влада со поддршка од арапските партии.
Ова ја открива една од најголемите противречности во израелската политика: партиите што сакаат промена на власта можеби нема да можат да ја спроведат без политичка соработка што дел од нив однапред ја исклучуваат.
Истовремено, односот кон арапските партии покажува дека прашањето за политичката еднаквост и застапеноста на арапските граѓани останува сериозен предизвик и за противниците на Нетанјаху.
Може ли Израел повторно да се приближи до Европа?
Војната во Газа и политиките кон Палестинците сериозно ги нарушија односите на Израел со дел од европските држави.
Евентуалната смена на Нетанјаху би можела да отвори простор за дипломатско приближување, но и за обновување на довербата кај меѓународните партнери и инвеститорите.
Во својата анализа, Пери предупредува дека меѓународната изолација има последици и за израелската економија, особено за технолошкиот сектор, кој во голема мера зависи од странски инвестиции и меѓународна соработка.
Но дипломатските односи не можат трајно да се подобрат само со промена на политичкото раководство. За тоа ќе бидат потребни конкретни промени во политиките кон Газа и Западниот Брег.
Промената на власта не е исто што и промена на политиката
Израелските избори можат да означат крај на еден долг политички период, но нивните последици ќе зависат од составот и одлуките на идната влада.
Ајзенкот не нуди радикално поинаква безбедносна доктрина. Сепак, ограничувањето на влијанието на екстремната десница, зајакнувањето на демократските институции и поголемата подготвеност за дипломатија би можеле да создадат услови за поинаков политички развој.
Заминувањето на Нетанјаху не би било гаранција за помирен Блиски Исток, но би можело да отвори простор за промени што неговата сегашна владина коалиција ги блокира. Дали тој простор ќе биде искористен ќе зависи од политиките, а не само од името на новиот премиер.
