Тауриди над Македонија: Кога ќе се гледаат во ноември?

Ноемвриското небо над Македонија ќе понуди можност за набљудување на еден од најнеобичните метеорски роеви во годината. Тауридите, познати по своите бавни и понекогаш исклучително светли метеори, веќе се активни, а нивните два ноемвриски максимума се очекуваат во ноќите меѓу 4 и 5 и меѓу 11 и 12 ноември. За набљудување нема да бидат потребни телескоп или специјална опрема, но темното небо, ведрото време и малку трпение ќе бидат пресудни.

За разлика од познатите Персеиди, кои во поволни услови можат да произведат десетици метеори на час, Тауридите не се познати по големата бројност. Нивната особеност е во можноста да создадат многу светли огнени траги, кои понекогаш изгледаат како блескави топки што го пресекуваат ноќното небо.

Според календарот на Американското метеорско друштво, јужните Тауриди се активни од 20 септември до 20 ноември, додека северните Тауриди може да се набљудуваат од 20 октомври до 10 декември.

Тоа значи дека метеори од овој рој може да се забележат и пред и по главните датуми, доколку временските и светлосните услови го дозволуваат тоа.

Два датума во ноември што вреди да се запомнат

Првиот значаен термин е ноќта меѓу 4 и 5 ноември, кога се очекува максимумот на ноемвриската активност на јужните Тауриди.

Вториот е ноќта меѓу 11 и 12 ноември, кога својот максимум ќе го достигнат северните Тауриди.

Оваа година условите поврзани со Месечината ќе бидат особено поволни. Во првата ноќ таа ќе биде во фаза на опаѓачка српеста Месечина, со приближно една четвртина осветлена површина, додека во втората ќе биде осветлена само неколку проценти.

Тоа е добра вест за љубителите на астрономијата, бидејќи силната месечева светлина често ги прикрива послабите метеори.

Особено поволна се очекува ноќта меѓу 11 и 12 ноември, кога Месечината ќе зајде во вечерните часови, оставајќи го небото темно во најдобриот дел од ноќта за набљудување.

Зошто Тауридите понекогаш изгледаат како огнени топки?

Тауридите се поврзани со кометата 2P/Енке. Додека Земјата се движи по својата орбита, минува низ области во кои се наоѓаат честички од прашина и ситни остатоци поврзани со оваа комета.

Кога тие честички навлегуваат во Земјината атмосфера со голема брзина, се загреваат и создаваат светлосни траги што ги нарекуваме метеори.

Тауридите се движат релативно бавно во споредба со многу други метеорски роеви, со брзина од приближно 27 до 29 километри во секунда.

Некои од нивните честички се поголеми, па при навлегувањето во атмосферата можат да создадат особено светли појави, познати како огнени топки или болиди.

Таквиот метеор може да биде многу посветол од вообичаената „ѕвезда што паѓа“, а во одредени случаи да остави и краткотрајна светлосна трага.

Сепак, тоа не значи дека секој набљудувач сигурно ќе види огнена топка. Станува збор за можност по која овој метеорски рој е препознатлив.

Колку метеори може да се видат за еден час?

Според Американското метеорско друштво, очекуваната активност на секој од двата огранока е околу пет метеори на час во идеални услови.

Во реалноста, набљудувачите може да видат и помалку, особено ако се наоѓаат во град, ако небото е делумно облачно или ако погледот им е ограничен од околните објекти.

Астрономските организации нагласуваат дека 2026 година не се очекува да биде година со особено изразен рој од многубројни огнени топки.

Затоа не треба да се очекува небо исполнето со стотици метеори. Доволно е, сепак, да се појави еден исклучително светол метеор за набљудувањето да биде впечатливо искуство.

Каде во Македонија ќе има најдобри услови?

Најдобра можност за набљудување ќе имаат граѓаните што ќе изберат локација далеку од силното градско осветлување.

Планинските и руралните предели, како околината на Маврово, Пелистер, Галичица, Мариово и други места со мало светлосно загадување, можат да понудат поповолни услови од центрите на Скопје, Битола, Прилеп или Штип.

Но, и надвор од градовите видливоста ќе зависи од облачноста, маглата, влажноста на воздухот и локалните временски услови.

За набљудување не е потребно да се гледа во една точно определена точка. Иако Тауридите привидно потекнуваат од правецот на соѕвездието Бик, метеорите можат да се појават на различни делови од небото.

Најдобро е да се избере место со широк поглед кон небесниот свод, да се избегнува гледање во мобилен телефон и да им се дозволи на очите околу 20 до 30 минути да се приспособат на темнината.

Во колку часот е најдобро да се гледаат?

Тауридите можат да се појават и во вечерните часови, но за набљудувачите во Македонија периодот од околу полноќ до раните утрински часови генерално ќе биде поповолен, бидејќи соѕвездието Бик тогаш се наоѓа повисоко на небото.

Не е потребен телескоп. Напротив, најдобро е набљудувањето со голо око, бидејќи така може да се опфати поголем дел од небото.

Најважно е времето да биде ведро, а локацијата доволно темна.

Ноември носи постудени ноќи, па на оние што планираат подолго набљудување им се препорачуваат топла облека, соодветни обувки и безбедно место за престој.

Двата максимума на Тауридите оваа година се совпаѓаат со поволни месечеви услови, но дали над Македонија навистина ќе се појават впечатливи светлосни траги ќе зависи од временските услови и природната активност на ројот.