Skip to content
Медиумски потрес ја следи изборната промена во Србија: во Радио-телевизија Војводина се потврдени три оставки, од раководството на РТС се бара повлекување, а до регулаторот е поднесена иницијатива за одземање на дозволата на „Информер“. Два дена по изборите, спорот веќе ја надминува кадровската смена и го отвора прашањето кој ќе ја определува уредувачката политика, раководствата, политичките центри или самите редакции.
Највидливиот пресврт досега се случи во РТВ. На 26 октомври оставка поднесе вршителот на должноста главен уредник на Првата телевизиска програма, Ненад Ќаќиќ, а на неговото место беше именуван Блажо Поповиќ. Следниот ден се повлекоа и Верِца Батиќ, раководителка на Првата радиопрограма, и Весна Искрин, уредничка на веб-редакцијата. Генералниот директор Горан Караџиќ ги потврди двете нови оставки и соопшти дека Александар Грујиќ ја презема функцијата на Батиќ.
Кадровските промени ги придружуваше јавно признание за начинот на известување. Дневникот на РТВ на 26 октомври почна со снимки од прославата на студентската победа, кои телевизијата претходната ноќ не ги прикажала. Водителот Горан Ерор потоа прочита извинување до гледачите поради долгогодишно премолчување, еднострано информирање и некритичко известување.
Тежината на тоа извинување е во неговото потекло: критиката за работата на јавниот сервис беше прочитана во неговата централна информативна емисија. Но, признанието за пропустите само го отвора следното прашање, какви механизми ќе ги спречат истите практики под идно политичко раководство.
Во РТС, меѓутоа, притисокот засега не доведе до повлекување на генералната директорка. Според „Нова“, Мања Грчиќ на состанокот со претставници на два репрезентативни синдиката денес рекла дека нема да поднесе оставка, образложувајќи дека не може да ја остави куќата без директор. Информацијата се заснова на извор на редакцијата од состанокот; „Нова“ наведува дека Грчиќ не одговорила на нивниот телефонски повик.
Барањата во РТС се пошироки од заминувањето на една личност. Дел од вработените, собрани околу групата „Наш протест“, бараат оставки од раководството и од уредниците на информативната програма. Поддршка даде и синдикатот „Слога“, кој ја нагласи одговорноста на управата за нарушената доверба кај граѓаните.
Посебен фронт е отворен во Радио Белград. Во писмо објавено од Здружението на новинарите на Србија, дел од вработените побараа оставки од пет раководители и уредници, меѓу нив директорката Зорана Бојчиќ. Потписниците тврдат дека информативната програма била претворена во пропаганда и дека вработените се соочувале со цензура и притисоци. Бараат и враќање на соработниците за кои велат дека останале без договори поради поддршката за студентските барања. Ова се обвинувања на вработените, а писмото не е доказ дека побараните оставки веќе се поднесени.
Студентската листа денес испрати отворено писмо до РТС, РЕМ и Собранието. Во него бара итни оставки од раководството и информативното уредништво на јавниот сервис, посочувајќи селективно известување, привилегирана положба на власта и недоволен простор за критичката јавност. Предлага и привремена управа, чиј состав би го договориле студентската листа и репрезентативните синдикати, со именување во согласност со законот.
Токму овој предлог го поставува најчувствителниот тест за најавената департизација. Учеството на изборните победници во предлагањето управа бара јасни ограничувања и транспарентна постапка за јавниот сервис да добие уредувачка независност. Законитото именување, критериумите за избор и автономијата на редакциите ќе покажат дали се менува системот на управување или само луѓето во него.
Случајот со „Информер“ отвора друга страна на истата криза. Според извештајот на „Недељник“, Асоцијацијата на независни електронски медиуми, други организации и претставници на студиите по новинарство поднесоа иницијатива за одземање на дозволата за емитување. Подносителите се повикуваат на повеќегодишно систематско кршење на законите и програмските обврски. Истовремено порачаа дека незадоволството на граѓаните не смее да прерасне во насилство и дека одговорноста мора да се бара институционално.
Поднесената иницијатива не е одземена дозвола. За неа треба да постапува РЕМ, со утврдување на фактите и образложена одлука. Тоа е особено значајно по влегувањето граѓани во телевизијата на 26 октомври и судирите со полицијата. Студентската листа се огради од упадите во медиуми и институции, најавувајќи парламентарна и институционална борба за професионално новинарство.
И работата на регулаторот е предмет на проверка. АНЕМ претходно предупреди дека „Информер“ и „Курир“ останале надвор од изборниот мониторинг, а дека повеќе предлози за постапување не добиле потребно мнозинство во Советот на РЕМ. Во тој контекст, проблемот се однесува и на институцијата што требало навреме да ги разгледува пријавите, додека спорните содржини сè уште влијаеле врз изборната кампања.
Промените во јавните сервиси, сепак, не ја исцрпуваат медиумската криза. Само една недела претходно, на 20 октомври, вработени во Н1, „Нова“, „Данас“, „Радар“ и „Форбс Србија“ протестираа за опстанокот на своите редакции. Според Н1, непосреден повод бил спорот во „Нова.рс“, каде што вработените добиле краток рок да изберат меѓу работа под ново уредничко раководство што не го прифаќаат и заминување со отпремнина.
Тоа покажува дека уредувачката слобода зависи и од односите во приватните медиуми, од условите за работа и од можноста новинарите да се спротивстават на сопственички притисок. Изборната промена сама по себе не ги разрешува овие спорови.
Првите кадровски решенија веќе добиваат привремен карактер: Караџиќ најави нов конкурс за главен уредник на Првата телевизиска програма на РТВ. Од РЕМ, пак, студентската листа бара јавно образложение за постапувањето кон „Информер“ во рок од седум дена и најавува залагање за пополнување на испразнетите места во Советот преку транспарентна постапка.
