Skip to content
Додека пензионери и други клиенти на Алта банка на 7 ноември патуваа од Прилеп, Охрид и Ресен до Битола за да подигнат ограничен износ од своите пари, јавниот став на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова за случајот недостига.
Само десетина дена претходно, на 28 октомври, Сиљановска-Давкова зборуваше за финансиската сигурност со јасен јазик. На свеченоста за 80 години централнобанкарско работење истакна дека монетарната и финансиската стабилност се „јавно добро чиишто придобивки ги споделува целото општество“. Ги поврза стабилноста, сигурноста на семејните буџети и довербата во институциите, нагласувајќи дека независноста и отчетноста на централната банка се заемно комплементарни.
Четири дена по таа свеченост, Народната банка донесе решение за администрација во Алта банка АД Битола. Зборовите за довербата добија конкретен испит: како изгледа финансиската сигурност за човек кој има пари на сметка, но располага со нив според привремени ограничувања?
Врската на претседателката со раководството на Народната банка е непосредна и институционална. На 21 мај 2025 година таа го предложи Трајко Славески за гувернер, наведувајќи дека се водела од неговите стручност, компетентност, дигнитет и интегритет, како и од можноста да биде именуван. Претседателката го предлага гувернерот, а Собранието го именува. Тоа не ја прави одговорна за секоја негова одлука, но дава основа за прашањето како денес ја оценува отчетноста на институцијата што тој ја води.
Сиљановска-Давкова во официјалната биографија е претставена како пензионирана универзитетска професорка. Токму пензионерите се меѓу највидливо погодените клиенти. Темата ја засега генерацијата на која и самата ѝ припаѓа, додека функцијата ѝ дава јавен простор да побара јасни објаснувања за нивната положба.
Хронологијата покажува како сопственичкиот проблем прерасна во секојдневен проблем за клиентите. Според официјалното соопштение на банката, администрацијата е воведена со решение од 1 ноември, за период од три месеци. Причината се околностите со Алта банка АД Белград, сопственик на 95,336 проценти од капиталот на битолската банка, на која српскиот регулатор ѝ ја одзел дозволата за работа. Народната банка ја повлекла согласноста за нејзиното квалификувано учество во домашната банка.
За клиентите следуваа ограничувања, меѓу кои неделен лимит од 10.000 денари за располагање преку платежните картички. Размерот на проблемот го покажуваат податоците што Народната банка ги соопшти на 3 ноември: преку Алта банка пензија примале околу 11.500 пензионери, од кои приближно 3.500 немале платежни картички. За нив требаше дополнително да се организира шалтерска исплата.
Во меѓувреме, другите носители на функции се изјаснуваа. Премиерот Христијан Мицкоски на 5 ноември уверуваше дека секој штедач и доверител ќе биде обесштетен „до последниот цент“. Како можни сценарија ги наведе продажбата на банката и, доколку таа не успее, стечајна постапка. Тоа е негово јавно уверување за исходот, додека постапката за иднината на банката сè уште трае.
Истиот ден министерката за финансии Гордана Димитриеска-Кочоска негираше дека Славески ја консултирал за влезот на Алта банка. На 6 ноември гувернерот потврди дека разговарал со Мицкоски: „Со премиерот секако“, одговори тој, повикувајќи се и на политичката чувствителност на банкарскиот сектор. Самата консултација не докажува незаконско влијание, но отвора прашања за содржината на разговорите и границата меѓу институционалната комуникација и политичкото влијание врз независен регулатор.
Тука има простор и за јавно изјаснување на претседателката: дали смета дека надлежните понудиле доволно објаснувања за проверките пред преземањето на банката и за сегашната заштита на клиентите? Банкарските одлуки остануваат кај регулаторот, но принципот на отчетност што самата го нагласи подразбира и јасна комуникација за одлуките што ги засегаат семејните буџети.
Славески нагласува дека битолската банка продолжува да работи, дека не е во стечај и дека дозволата за работа не ѝ е одземена. Според него, ограничувањата служат за зачувување на ликвидноста и заштита на штедачите. За клиентите останува практичното прашање кога повторно ќе располагаат со своите средства без сегашните пречки.
На 7 ноември во битолската филијала биле исплатени 360 клиенти без платежни картички, вклучително и граѓани што пристигнале со организираниот превоз. Можеле да подигнат до 20.000 денари во рамките на дозволениот износ за две недели. За понеделник, 9 ноември, е најавено отворање шалтери во Тетово и Струмица, а за следната недела зголемување на неделниот лимит за картичките од 10.000 на 15.000 денари.
