Skip to content
Цената на златото повторно расте на светските берзи, а интересот за инвестициско злато во Македонија веќе се претвора во конкретни купувања. Во 2025 година една од домашните компании за трговија со злато го удвоила прометот, банките пријавуваат зголемена продажба, а увозот достигнал рекордни вредности. Но, дали станува збор за нов начин на штедење или за вложување поттикнато од стравот од инфлација и економска неизвесност?
Денеска цената на златото се искачи на околу 4.116 долари за тројска унца, што претставува дневно зголемување од 1,2 отсто. Само во претходната недела благородниот метал поскапе за приближно пет проценти.
Растот доаѓа во период на силни осцилации на светските финансиски пазари, неизвесност околу каматните стапки во САД и геополитички тензии. Послабата вредност на американскиот долар и намалувањето на цените на нафтата дополнително ја поттикнаа побарувачката за злато.
Сепак, сегашното поскапување не значи дека златото постојано расте. На крајот на јануари 2026 година неговата цена достигна значително повисоки нивоа, над 5.000 долари за унца, по што следуваше корекција. Тоа покажува дека дури и инвестиција што традиционално се смета за засолниште во кризни периоди може да претрпи големи краткорочни загуби.
Во Македонија интересот за златото веќе не се ограничува на накитот, семејните прослави и традиционалното подарување златници. Сè почесто се купуваат инвестициски плочки и монети, чија вредност е директно поврзана со цената на благородниот метал.
Истражувањето на „Блумберг Адрија“ од јануари годинава покажа дека македонски граѓани и компании се запишувале на листи за чекање за набавка на инвестициско злато. Во одредени периоди побарувачката била толку голема што трговците не можеле веднаш да ги исполнат нарачките.
Компанијата „Инвест метал“ пријавила промет од околу 700 милиони денари во 2025 година, двојно повеќе отколку во претходната. Тоа се приближно 11,4 милиони евра годишен промет.
Зголемувањето на прометот делумно произлегува од поскапувањето на самото злато, но претставникот на компанијата потврдил дека пораснале и физичките количества што ги купувале клиентите.
Сличен тренд забележала и УНИ банка, која пријавила двојно поголема продажба на инвестициско злато во 2025 година во споредба со 2024 година.
Овие податоци укажуваат на реално зголемување на интересот, но не даваат целосна слика за тоа колку македонски граѓани поседуваат злато и колкав дел од нивните заштеди се вложени во овој метал. За разлика од банкарските депозити и инвестициските фондови, не постои јавно достапна сеопфатна статистика за приватните вложувања во физичко злато.
Во трговските податоци, сепак, се гледа уште еден показател. Според базата на Светската банка, Македонија во 2025 година увезла 141 килограм злато во необработена форма, полупроизводи и прав, со вкупна вредност од 17,1 милион долари.
Најголемиот дел потекнувал од Швајцарија – 114 килограми, во вредност од над 14 милиони долари. Потоа следуваат Турција со 18 килограми и Австрија со шест килограми.
Овие количества не се исто што и златото купено од граѓаните за инвестирање, бидејќи статистичката категорија опфаќа и други форми и намени. Но, податоците покажуваат дека домашниот пазар значително учествува во меѓународната трговија со овој благороден метал.
Од друга страна, високата цена на златото ја менува и потрошувачката во златарниците. Додека купувачите на инвестициски плочки бараат начин да ја зачуваат вредноста на парите, традиционалните купувачи на накит се соочуваат со сè повисоки цени.
Трговци со накит во Скопје веќе посочуваа дека купувачите почесто избираат полесни парчиња, а дел од нив се пренасочуваат кон сребро. Така, истиот ценовен раст што го привлекува инвеститорот ја намалува куповната моќ на потрошувачот.
Овој контраст постои и на глобално ниво. Според Светскиот совет за злато, во третото тримесечје од 2026 година побарувачката за златен накит се намалила за 17 отсто во споредба со истиот период претходната година.
Институционалните инвеститори, пак, покажале поинакво однесување.
Централните банки во третиот квартал купиле нето 321 тон злато, што е за 42 отсто повеќе на годишно ниво. Истовремено, инвестициските фондови поврзани со физичко злато забележале прилив од 211 тони.
Интересно е што побарувачката за златни плочки и монети на светско ниво се намалила за 19 отсто. Тоа покажува дека не сите инвеститори го толкуваат поскапувањето како сигнал за купување. Дел од индивидуалните купувачи чекаат стабилизација на цената.
И Народната банка на Македонија чува злато како дел од официјалните девизни резерви.
На крајот на октомври 2026 година девизните резерви изнесувале 5,2 милијарди евра, од кои 15,2 отсто биле во монетарно злато. Според оваа структура, вредноста на златниот дел од резервите изнесувала приближно 790 милиони евра.
Тоа, сепак, не значи дека Народната банка купила толкав износ злато во текот на годината. Вредноста на резервите се менува и како последица на пазарната цена, дури и кога физичкото количество останува непроменето.
За граѓаните, најважната разлика е што златото не функционира како банкарски депозит. Не носи камата, не исплаќа дивиденда и не обезбедува редовен приход. Добивката може да се реализира само ако неговата продажна цена е повисока од вкупниот трошок за набавка и чување.
Кај физичкото инвестициско злато постои и разлика меѓу цената по која трговецот продава и цената по која е подготвен повторно да го откупи. Таа разлика е особено важна кај малите плочки од еден или неколку грама, каде што трошокот по грам обично е поголем.
На пример, купувач што вложил 1.000 евра во инвестициско злато нема автоматски да оствари добивка доколку светската цена порасне за два или три проценти. Пред да заработи, мора да се покрие разликата меѓу куповната и откупната цена, како и евентуалните дополнителни трошоци.
Постои и валутен ризик. Златото на светските берзи се изразува во долари, додека македонските купувачи најчесто ја пресметуваат својата заштеда во денари или евра. Промените на курсот на доларот можат да ја зголемат или намалат вредноста на вложувањето изразена во домашна валута.
Поради тоа, златото не е едноставна замена за штедна книшка, туку различен вид финансиско средство со сопствени ризици.
Прашањето дали Македонците ги префрлаат заштедите од банките во злато засега нема статистички потврден одговор. Зголемената продажба кај трговците покажува дека интересот за златото расте, но не докажува дека граѓаните масовно ги повлекуваат депозитите за да купуваат благородни метали.
За да се утврди таков тренд, потребни се податоци за бројот на купувачи, вредноста на приватните вложувања и изворот на парите со кои се финансираат купувањата.
Она што може да се заклучи од достапните информации е дека златото добива поголемо место во инвестициските одлуки во Македонија, особено кај граѓаните и компаниите што располагаат со средства за долгорочно вложување.
Но, поскапувањето носи две спротивни последици. Оние што купиле порано можат да имаат капитална добивка, додека новите купувачи преземаат ризик да влезат на пазарот по висока цена.
Во економија во која дел од домаќинствата се соочуваат со поскапување на основните трошоци за живот, растечката побарувачка за злато не значи дека сите граѓани имаат повеќе пари за инвестирање. Таа може да укажува и на поголема концентрација на заштедите кај домаќинствата што веќе располагаат со капитал.
Златото станува сè поприсутно на македонскиот инвестициски пазар, но достапните податоци сè уште не покажуваат дека ја заменува традиционалната банкарска заштеда. А неговото поскапување, колку и да изгледа привлечно, не претставува гаранција за идна заработка.
