Skip to content
Ниските температури и есенскиот мраз можат да предизвикаат оштетувања на младите посеви и градинарските култури. Но, не сите растенија се подеднакво чувствителни на студ, ниту секоја мерка за заштита е соодветна за сите култури. Навремената проценка и правилниот избор на мерки можат да им помогнат на земјоделците да избегнат непотребни трошоци и загуби.
Со падот на температурите под нулата се зголемува ризикот од површинско замрзнување на почвата, особено во котлините и на повисоките места. Најголемо внимание треба да се посвети на младите растенија, новозасадените градинарски култури и посевите што сè уште не развиле доволна отпорност на студ.
Сепак, краткотрајниот утрински мраз не значи автоматски дека посевите ќе бидат уништени. Степенот на оштетување зависи од температурата, времетраењето на студот, влажноста на почвата, видот на културата и нејзината развојна фаза.
Земјоделските советодавни служби во регионот, како и стручните центри на Универзитетот во Минесота, препорачуваат различни мерки за заштита, но нагласуваат дека тие треба да се приспособат на конкретните услови на производство.
1. Заштитете ги младите градинарски култури со агротекстил
Еден од најпрактичните начини за заштита на младите градинарски култури е поставувањето агротекстил, кај земјоделците познат и како агрил.
Овој материјал пропушта воздух, светлина и вода, а истовремено помага да се задржи дел од топлината околу растенијата.
Агротекстилот е особено корисен кај салатата, спанаќот, одредени видови зелка и други градинарски култури што се одгледуваат на отворено во постудениот период.
Покривката треба да се постави пред најавениот мраз и добро да се прицврсти на краевите. Нејзината ефикасност зависи од дебелината на материјалот и временските услови.
Важно: Агротекстилот е практично решение за градинарски насади, но не и вообичаена мерка за заштита на големи површини со пченица и јачмен.
2. Проверете ја влажноста на почвата
Влажноста на почвата влијае врз нејзината способност да ја акумулира и ослободува топлината.
Умерено влажната почва во одредени услови може подобро да ја задржи топлината од многу сувата почва, што може да помогне при краткотраен мраз.
Но, тоа не значи дека пред секое заладување треба да се наводнува.
Ако почвата веќе е влажна од врнежи, дополнителното наводнување може да биде непотребно. Прекумерната влага во студени услови може да го отежне развојот на кореновиот систем.
Совет: Пред да вложите во дополнително наводнување, проверете ја состојбата на почвата и потребите на културата. Наводнувањето со прскање за активна заштита од мраз е посебна постапка што бара соодветна опрема и стручна проценка.
3. Покријте ја почвата кај културите каде што тоа е соодветно
Покривањето на почвата со слама, растителни остатоци или друг соодветен материјал, познато како мулчирање, се користи и во Македонија, особено во градинарството, овоштарството и производството на јагоди.
Заштитниот слој помага да се зачува влагата и да се ублажат температурните колебања во почвата.
Сепак, мулчирањето првенствено влијае врз условите во почвата и околу коренот. Тоа не гарантира заштита на листовите и надземните делови на растенијата од мраз.
Дополнително, поставувањето мулч непосредно пред студена ноќ не е секогаш корисно, бидејќи може да го намали ослободувањето на топлината од почвата.
Совет: Мулчирањето применувајте го според потребите на конкретната култура, а не како универзална мерка за сите посеви.
4. Користете ниски заштитни тунели за почувствителните насади
Кај градинарските култури што се одгледуваат на помали површини, дополнителна заштита можат да обезбедат ниските тунели со агротекстил или соодветна фолија.
Тие создаваат заштитен простор околу растенијата и го намалуваат нивното директно изложување на студениот воздух и ветерот.
Тунелите треба добро да се прицврстат, но и редовно да се проверуваат. При сончево време температурата под пластичната фолија може брзо да се зголеми, поради што е потребно проветрување.
Совет: Ниските тунели се корисни за одредени градинарски култури, но не се практично решение за големи површини со житни посеви.
5. Пченицата и јачменот не се заштитуваат исто како градинарските култури
Есенските житни култури, како пченицата и јачменот, имаат природна способност постепено да се приспособуваат на ниските температури.
Нивната отпорност зависи од сортата, рокот на сеидба, развојната фаза и временските услови пред настапувањето на студот.
Добро развиените посеви што постепено се приспособиле на ниските температури обично имаат поголеми можности да го издржат зимскиот период.
Кај овие култури особено се важни правилниот рок на сеидба, изборот на соодветна сорта, добрата подготовка на почвата и избалансираната исхрана на растенијата.
По краткотраен мраз не треба веднаш да се претпостави дека посевот е уништен. Дури и ако дел од листовите се оштетени, растението може да продолжи да се развива доколку деловите од кои продолжува растот останале здрави.
Совет: Кај житните култури најважни се навременото планирање и правилната проценка на состојбата на посевот, наместо скапи интервенции по секое заладување.
6. Што да направите ако мразот веќе ги оштетил посевите?
Ако по студена ноќ забележите пожолтени, потемнети или овенати листови, не брзајте веднаш да ги отстранувате растенијата.
Кај одредени култури оштетувањата можат да бидат ограничени на листовите, додека коренот и деловите од кои продолжува растот остануваат здрави.
Потребно е да се почека да се покаже вистинскиот степен на оштетување и дали растенијата ќе продолжат да се развиваат.
Не применувајте дополнително ѓубриво или средства за заштита само затоа што посевот изгледа оштетено. Мразот не е болест што може да се излекува со препарат, а непотребните интервенции можат да ги зголемат трошоците.
Најдобро е да се забележи кога се појавиле оштетувањата, кои делови од растението се погодени и дали состојбата се подобрува во следните денови.
Совет: Пред повторна сеидба, дополнително прихранување или отстранување на оштетените растенија, побарајте проценка од агроном.
Навремениот совет може да спречи поголема загуба
Заштитата од мраз не значи секогаш големи вложувања. Понекогаш правилно поставен агротекстил, навремена проверка на влажноста или соодветна проценка на состојбата на посевот можат да помогнат да се избегнат поголеми загуби.
Но, ниту една мерка не обезбедува целосна заштита при силен или долготраен мраз. Затоа земјоделците треба да ги следат локалните временски прогнози и да ги приспособуваат мерките на културите што ги одгледуваат.
Најважно е одлуките да се носат навреме и врз основа на реалната состојба на теренот, а не дури кога штетата веќе е направена.
Пред да направите нов трошок за заштита на посевите, прашајте агроном. Стручниот совет може да помогне да се избере вистинската мерка, да се избегнат непотребни вложувања и да се зачува производството.
